Farmakologik xususiyatlari
A vitamini, yog'da eriydigan vitaminlar guruhiga kiradi, organizm o'sishi, epitel to'qimalari va shilliq qavatlarning differensiyalanishi va faoliyati uchun zarur. Antioksidant xususiyatlarga ega, erkin radikallar bilan bog'lanadi va hujayralarga himoya ta'sir ko'rsatadi.
Retinol rodopsin pigmenti hosil bo'lish jarayonida muhim rol o'ynaydi, bu pigment qorong'u sharoitda ko'rish moslashuviga yordam beradi. Oqsillar, uglevodlar, steroid gormonlar almashinuvida ishtirok etadi. Tireotrop gormon sekretsiyasiga ta'sir qiladi va to'qimalarda tiroksin ta'sirini sekinlashtiradi. Jigar fermentativ faolligini rag'batlantiradi.
D3 vitamini va uning metabolitlari qonda kalsiy va fosfatlarning fiziologik konsentratsiyasini saqlashda ishtirok etadi. Paratgormon bilan birga kalsiyning me'da-ichak yo'llaridan so'rilishini yaxshilaydi, buyraklar orqali kalsiy chiqarilishini va suyak to'qimasida osteoklastlar faolligini tartibga soladi. Kalsiyning zarur konsentratsiyasini saqlash orqali osteoblastlar tomonidan ajratiladigan suyak matritsasining mineralizatsiyasini ta'minlaydi. Kalsiyning zarur konsentratsiyasini saqlash nerv-mushak qo'zg'alishini uzatishda muhim rol o'ynaydi.
A va D3 vitaminlarining birgalikdagi ta'siri, boshqa omillar qatorida, RXR (9-sis-retinoik kislota retseptori) yoki RAR (retinoik kislota retseptori) bilan D vitamini steroid retseptori – VDR dimerizatsiyasi natijasida hosil bo'lgan geterodimer mavjudligi bilan bog'liq. VDR-RXR geterodimeri orqali A va D3 vitaminlari transkripsiya jarayonlarini rag'batlantiradi va oqsil sintezi uchun mas'ul bo'lgan bir xil genlar ekspressiyasiga ta'sir qilishi mumkin, shu bilan birga organizmdagi ko'plab jarayonlarni birgalikda tartibga soladi. Shu tarzda 40 dan ortiq oqsillar, jumladan epidermal o'sish omili retseptori, keratin, ro'vak hujayralar oqsili, shuningdek, hujayra o'sishini tartibga soluvchi ornitindekarboksilaza sintezi tartibga solinishi isbotlangan. D3 vitamini retseptori D3 vitamini bilan reaksiyaga kirishuvchi fragmentlar bilan bog'lanmaydi, agar 9-sis-retinoik kislota retseptori mavjud bo'lmasa.
Shunday qilib, A va D3 vitaminlari o'z ta'sirini retseptorlarning geterodimerlari orqali birgalikda tartibga soladi, hujayralarning proliferatsiyasi va differensiyalanishiga o'xshash ta'sir ko'rsatadi va shu sababli teri kasalliklarini davolashda qo'llaniladi. A va D3 vitaminlari kombinatsiyasini qo'llash uchun ko'rsatmalar psoriaz, T-hujayrali limfomaning o'tkir shakli, follikulyar keratoz bo'lishi mumkin.
Farmakokinetika
A vitamini me'da-ichak yo'llaridan tez so'riladi. So'rilish asosan ingichka ichakda sodir bo'ladi. Biokiraolishligi 60-90% ni tashkil etadi. A vitamini uzoq yarim chiqarilish davriga ega va jigar (lipotsitlarda retinolning murakkab efirlari ko'rinishida lipidglikoprotein komplekslarida)da to'planadi. Qonga o'tishdan oldin retinol eterifikatsiyalanadi. Qonda oqsillar bilan bog'langan holda tashiladi. Jigarda to'planmagan retinol jigarda ko'plab metabolitlarga, glyukuron kislotasi bilan kompleksda, metabolizmga uchraydi, so'ngra retinal va retinoik kislota hosil bo'lguncha oksidlanadi. A vitamini metabolitlari buyraklar orqali chiqariladi. Ba'zi metabolitlar glyukuron kislotasi yoki taurin bilan bog'langan holda o't bilan chiqariladi.
D3 vitamini asosan ingichka ichakda o't kislotasi ishtirokida so'riladi. Biokiraolishligi 50-80% ni tashkil etadi. Qon plazmasida D3 vitamini oqsil bilan kompleksda jigar tomon tashiladi. Jigarda D3 vitamini 25-uglerod atomi bo'yicha gidroksillanadi va yana qon aylanishiga o'tadi, bu yerda α2-globulinlar bilan bog'lanadi. Jigarda va buyraklarda metabolizmga uchraydi. D3 vitamini va uning metabolitlari asosan o't bilan chiqariladi. D3 vitamini metabolizmining yakuniy mahsuloti – kaltsitril kislotasi siydik bilan chiqariladi.