bir flakon/butulkaga faol modda asiklovir (natriy tuzi ko'rinishida) - 250 mg, 500 mg va 1000 mg;

- immunitet yetishmovchiligi bo‘lgan shaxslarda VPG-1 va VPG-2 tomonidan chaqirilgan shilliq qavatlar va terining birlamchi va qaytalanuvchi gerpesi; - immunitet yetishmovchiligi bo‘lmagan shaxslarda genital gerpesning dastlabki namoyonlari; - oddiy gerpes virusi tomonidan chaqirilgan ensefalit; - yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda oddiy gerpes virusi tomonidan chaqirilgan infeksiya; - immunitet yetishmovchiligi bo‘lgan shaxslarda Varicella zoster virusi tomonidan chaqirilgan infeksiya. Qo‘llash usuli Preparat faqat statsionar sharoitda qo‘llaniladi. Kattalar Semizlik bilan og‘rigan bemorlarda doza, tana vazni normal bo‘lgan kattalarnikiga teng tavsiya etiladi. Oddiy gerpes viruslari (VPG; gerpetik ensefalitdan tashqari) va suvchechak va toshmali gerpes virusi (VZV) tomonidan chaqirilgan infeksiyalarni davolash Tana vazniga 5 mg/kg dozada har 8 soatda vena ichiga infuziya qilinadi. Immunitet yetishmovchiligi bo‘lgan bemorlarda VPG, VZV va gerpetik ensefalit tomonidan chaqirilgan infeksiyalarni davolash va oldini olish Tana vazniga 10 mg/kg dozada har 8 soatda vena ichiga infuziya qilinadi (buyrak funksiyasi normal bo‘lsa). Suyak iligi transplantatsiyasida TsMV infeksiyasining oldini olish 500 mg/m2 tana yuzasiga 8 soatlik interval bilan kuniga 3 marta vena ichiga yuboriladi. Davolash davomiyligi 5 kundan transplantatsiyagacha va transplantatsiyadan keyin 30 kungacha. Maxsus bemor guruhlari Bolalar 3 oylikdan 12 yoshgacha bo‘lgan bolalarda Atsiklovir preparati dozasi tana yuzasi maydoniga qarab hisoblanadi. Yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda doza tana vazniga qarab hisoblanadi. VPG tomonidan chaqirilgan infeksiyalarda har 8 soatda 10 mg/kg doza tavsiya etiladi. VPG (gerpetik ensefalitdan tashqari) va VZV tomonidan chaqirilgan infeksiyalarni davolash Har 8 soatda 250 mg/m2 dozada vena ichiga infuziya qilinadi. Immunitet yetishmovchiligi bo‘lgan bolalarda gerpetik ensefalit va VZV infeksiyalarini davolash Buyrak funksiyasi normal bo‘lsa, har 8 soatda 500 mg/m2 dozada vena ichiga infuziya qilinadi. 2 yoshdan katta bolalarda TsMV infeksiyasining oldini olish Cheklangan ma’lumotlar shuni ko‘rsatadiki, suyak iligi transplantatsiyasidan o‘tgan 2 yoshdan katta bolalarga kattalar uchun mo‘ljallangan Atsiklovir dozasini buyurish mumkin. Buyrak funksiyasi pasaygan bolalarda doza buyrak yetishmovchiligi darajasiga qarab tuzatiladi. Kreatinin klirensi (ml/min/1,73 m3) Tavsiya etilgan dozaning % Kiritish soni >50 100 3 marta kuniga 25-50 100 2 marta kuniga 10-25 100 1 marta kuniga 0-10 50 1 marta kuniga Qariyalar Qariyalarda organizmda atsiklovir klirensi kreatinin klirensi pasayishi bilan birga kamayadi. Kreatinin klirensi pasaygan qariyalarda doza kamaytirilishi masalasi ko‘rib chiqilishi kerak. Buyrak yetishmovchiligi bo‘lgan bemorlar Atsiklovir preparatini vena ichiga infuziya qilishda buyrak yetishmovchiligi bo‘lgan bemorlarga ehtiyotkorlik bilan buyuriladi. Kreatinin klirensi pasayishi darajasiga qarab quyidagi doza tuzatish sxemasi taklif etiladi Kreatinin klirensi Dozalar 25-50 ml/min 5-10 mg/kg har 12 soatda 10-25 ml/min 5-10 mg/kg har 24 soatda 0 (anuriya) – 10 ml/min Doimiy ambulator peritoneal dializda 5-10 mg/kg har 12 soatda Gemodializda 5-10 mg/kg har 24 soatda va dializdan keyin Atsiklovir preparatini vena ichiga infuziya qilish kursi odatda 5 kun davom etadi, lekin bemorning holati va davoga javobiga qarab o‘zgarishi mumkin. Yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda gerpetik ensefalit va VPG infeksiyalarini davolash davomiyligi odatda 10 kunni tashkil etadi. Atsiklovir preparatini vena ichiga infuziya qilish uchun profilaktik qo‘llash davomiyligi infeksiya xavfi mavjud bo‘lgan davr davomiyligi bilan belgilanadi. Eritmani tayyorlash va yuborish usuli Tavsiya etilgan Atsiklovir dozasini 1 soat davomida sekin vena ichiga infuziya qilish kerak. Atsiklovir preparatini tayyorlash uchun 1 ml tayyor eritmada 25 mg atsiklovir bo‘lishi uchun 10 ml erituvchi (in’ektsiya uchun suv yoki natriy xlorid eritmasi (0,9%)) ishlatiladi. Tavsiya etilgan erituvchi hajmi Atsiklovir preparati kukuni bo‘lgan flakonga qo‘shiladi, flakon tarkibi to‘liq eriguncha ehtiyotkorlik bilan chayqatiladi. Eritma tayyorlangandan so‘ng, Atsiklovir preparati maxsus infuzion nasos yordamida, preparat yuborish tezligini nazorat qilgan holda, vena ichiga infuziya qilinishi mumkin. Boshqa infuzion yuborish usuli ham mumkin, bunda tayyor eritma yana suyultirilib, atsiklovir konsentratsiyasi 5 mg/ml (0,5%) dan oshmasligi kerak. Buning uchun tayyor eritma quyida tavsiya etilgan infuzion eritmaga qo‘shiladi va eritmalar to‘liq aralashguncha yaxshilab chayqatiladi. Minimal infuziya hajmi yuborilishi kerak bo‘lgan bolalar va yangi tug‘ilgan chaqaloqlar uchun 4 ml tayyor Atsiklovir eritmasi (100 mg atsiklovir) 20 ml erituvchiga qo‘shilishi tavsiya etiladi. Kattalar uchun infuzion eritmalar 100 ml li idishlarda ishlatilishi tavsiya etiladi, hatto bu atsiklovir konsentratsiyasini 0,5% dan ancha past bo‘lsa ham. Shunday qilib, 100 ml li bitta infuzion eritma 250 mg dan 500 mg gacha (10 va 20 ml tayyor eritma) bo‘lgan har qanday atsiklovir dozasiga ishlatilishi mumkin. 500 mg dan 1000 mg gacha bo‘lgan dozalar uchun yana bir 100 ml li infuzion eritma ishlatilishi kerak. Atsiklovir quyidagi infuzion eritmalar bilan mos keladi va ular bilan suyultirilganda xona haroratida (15 dan 25°C gacha) 12 soat davomida barqaror bo‘lib qoladi: - Vena ichiga infuziya uchun natriy xlorid (0,45% va 0,9%); - Vena ichiga infuziya uchun natriy xlorid (0,18%) va dekstroza (4%); - Vena ichiga infuziya uchun natriy xlorid (0,45%) va dekstroza (2,5%); - Xartman eritmasi. Yuqorida ko‘rsatilganidek, infuziya uchun Atsiklovir eritmasini tayyorlashda atsiklovir konsentratsiyasi 0,5% dan oshmaydi. Eritmani eritish va suyultirish to‘liq aseptik sharoitda, preparat yuborilishidan bevosita oldin amalga oshirilishi kerak. Ishlatilmagan eritma utilizatsiya qilinadi. Eritma loyqalanib yoki kristallar cho‘kib chiqsa, uni yo‘q qilish kerak.

Atsiklovir yoki valatsiklovirga yuqori sezuvchanlik. Ehtiyotkorlik bilan - Dehidratatsiya, buyrak yetishmovchiligi, nevrologik buzilishlar, sitotoksik preparatlarga (ular tomir ichiga yuborilganda) reaksiyalar rivojlanish davrida va ularning anamnezda mavjud bo‘lishida, elektrolit buzilishlari, og‘ir gipoksiya, homiladorlik va laktatsiya davrida. - Preparatni buyrak faoliyatini buzuvchi preparatlar (masalan, siklosporin, takrolimus) bilan birga qo‘llashda (buyrak faoliyatini nazorat qilish zarur) ehtiyotkorlik talab etiladi. - Atsiklovir va mikofenolat mofetil (immunodepressiv preparat), organ transplantatsiyasida qo‘llaniladigan, birga qo‘llanganda, qon zardobida atsiklovir va mikofenolat mofetilning nofaol metabolitining konsentratsiyasi oshishiga olib keladi. - Homiladorlik. Dori vositalari o‘zaro ta’siri Eritmalarni aralashtirishda tomir ichiga yuboriladigan atsiklovirning ishqoriy reaksiyasini (pH 11) hisobga olish zarur. Immunostimulyatorlar bilan bir vaqtda buyurilganda ta’siri kuchayadi. Kanalchalar sekretsiyasi blokatorlari tomir ichiga yuboriladigan atsiklovirning kanalchalar sekretsiyasini pasaytiradi, bu esa atsiklovirning qon zardobida va orqa miya suyuqligida (OMS) konsentratsiyasining oshishiga, atsiklovirning qon va OMSdan chiqarilishini sekinlashishiga (yarim chiqarilish davrining uzayishi), toksik ta’sirining kuchayishiga olib kelishi mumkin. Boshqa nefrotoksik dori vositalari atsiklovirning nefrotoksik ta’siri xavfini oshiradi. Atsiklovir o‘zgarmagan holda buyraklar orqali faol kanalchalar sekretsiyasi yo‘li bilan chiqariladi. Xuddi shu yo‘l bilan chiqariladigan barcha preparatlar atsiklovirning plazmadagi konsentratsiyasini oshirishi mumkin. Masalan, probenetsid va tsimetidin atsiklovirning AUC ni oshiradi va uning buyrak klirensini pasaytiradi. Biroq, atsiklovirning keng terapevtik doza diapazoni tufayli doza tuzatish talab qilinmaydi. Atsiklovir qabul qilayotgan bemorlarda, chiqarilish yo‘li uchun raqobatlashadigan preparatlar bilan birga buyurilganda, plazmada bir yoki ikkala preparat yoki ularning metabolitlari konsentratsiyasining potensial oshishi sababli ehtiyotkorlik zarur. Atsiklovir va mikofenolat mofetil (immunodepressiv preparat), organ transplantatsiyasida qo‘llaniladigan, birga qo‘llanganda, atsiklovir va mikofenolat mofetilning nofaol metabolitining AUC ko‘rsatkichining oshishiga olib keladi.

Quyida keltirilgan nojo‘ya hodisalar anatomo-fiziologik tasnif va uchrash tezligiga qarab sanab o‘tilgan. Uchrash tezligi quyidagicha aniqlanadi: juda tez-tez (>1/10), tez-tez (>1/100 va <1/10), kam-tez-tez (>1/1000 va <1/100), kam (>1/10000 va <1/1000), juda kam (<1/10000, alohida hollarda ham). Nojo‘ya hodisalar uchrash tezligi Qon va limfa tizimi tomonidan kam-tez-tez – shaklli elementlar miqdorining kamayishi (anemiya, leykozitoz, neyropeniya yoki neyrofilez, trombotsitopeniya yoki trombotsitoz); kam – limfoadenopatiya, DVS-sindrom, gemoliz. Markaziy asab tizimi tomonidan kam – bosh og‘rig‘i, bosh aylanishi, uyquchanlik, ajitatsiya, ongning chalkashligi; juda kam – ko‘rish buzilishi, ataksiya, dizartriya, psixik buzilishlar (jumladan, deliriy), tushkunlik yoki psixoz, ensefalopatiya belgilar (koma, ongning chalkashligi, gallyutsinatsiyalar, tutqanoq, tremor). Yuqorida ko‘rsatilgan hodisalar odatda buyrak funksiyasi buzilgan va boshqa predispozitsiyalovchi omillarga ega bo‘lgan bemorlarda kuzatilgan va, odatda, qaytuvchan xarakterga ega bo‘lgan. Nafas tizimi tomonidan juda kam – nafas qisishi. Ovqat hazm qilish tizimi tomonidan tez-tez – ishtahaning pasayishi, ko‘ngil aynishi, qusish; kam-tez-tez – diareya, qorin og‘rig‘i. Jigar va o‘t yo‘llari tomonidan tez-tez – “jigar” transaminazalarining faolligi qaytuvchan oshishi; juda kam – bilirubin konsentratsiyasining qaytuvchan oshishi, sariqlik, gepatit. Buyrak va siydik chiqarish tizimi tomonidan tez-tez – qonda mochevina va kreatinin konsentratsiyasining oshishi; kam – gematuriya, gipercreatininemiya (buyrak kanallari obstruksiyasi bilan bog‘liq), juda kam – buyrak funksiyasi buzilishi, o‘tkir buyrak yetishmovchiligi, buyrak proyeksiyasida og‘riq. Ushbu asoratlar preparatning maksimal plazma konsentratsiyasi va bemorning suv-elektrolit muvozanati holatiga bog‘liq. Bunday hodisalarning oldini olish uchun 1 soat davomida yuborish kerak. Buyrak proyeksiyasida og‘riq buyrak funksiyasi buzilishi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Bemorlarning suv-elektrolit muvozanatini saqlash kerak. Atsiklovir preparati bilan davolash davrida rivojlangan buyrak yetishmovchiligi odatda bemorlarni regidratatsiya qilish va/yoki preparat dozasini kamaytirish yoki bekor qilish bilan tez bartaraf etiladi. O‘tkir buyrak yetishmovchiligiga rivojlanish juda kam hollarda yuz beradi. Mahalliy reaksiyalar tez-tez – flebit yoki yuborish joyida yallig‘lanish, periferik shishlar, umumiy holsizlik; juda kam – isitma, mahalliy yallig‘lanish reaksiyalari. Anafilaktik reaksiyalar kam – teri allergik reaksiyalari (qichishish, toshma, eshakemi); juda kam – Layell sindromi, ko‘p shaklli ekssudativ eritema, jumladan, Stivens-Jonson sindromi).

So‘rilishi Kattalarda aqliklovirning maksimal muvozanat konsentrasiyalari (Cssmax) bir soatlik infuziyadan so‘ng 2,5 mg/kg, 5 mg/kg, 10 mg/kg va 15 mg/kg dozalarida mos ravishda 22,7 mkmol/l (5,1 mkg/ml); 43,6 mkmol/l (9,8 mkg/ml); 92 mkmol/l (20,7 mkg/ml) va 105 mkmol/l (23,6 mkg/ml) ni tashkil qilgan. Infuziyadan 7 soat o‘tib plazmadagi aqliklovirning minimal muvozanat konsentrasiyalari (Cssmin) mos ravishda 2,2 mkmol/l (0,5 mkg/ml); 3,1 mkmol/l (0,7 mkg/ml); 10,2 mkmol/l (2,3 mkg/ml) va 8,8 mkmol/l (2,0 mkg/ml) ni tashkil qilgan. 1 yoshdan katta bolalarda 250 mg/m2 (kattalar uchun 5 mg/kg ga ekvivalent) va 500 mg/m2 (kattalar uchun 10 mg/kg ga ekvivalent) dozada kiritilganda o‘xshash Cssmax va Cssmin kuzatilgan. Yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda (0 dan 3 oygacha), aqliklovir 10 mg/kg dozada har 8 soatda bir soatdan ko‘proq davomida infuziya qilinganida, Cssmax 61,2 mkmol/l (13,8 mkg/ml), Cssmin esa 10,1 mkmol/l (2,3 mkg/ml) ni tashkil qilgan. Taqqoslanishi Aqliklovirning orqa miya suyuqligidagi konsentratsiyasi plazmadagi konsentratsiyasining taxminan 50 % ini tashkil qiladi. Aqliklovir plazma oqsillari bilan ahamiyatsiz darajada (9 - 33 %) bog‘lanadi, shuning uchun plazma oqsillari bilan bog‘lanish joylaridan siqib chiqarilish natijasida dori vositalari o‘zaro ta’siri ehtimoli kam. Chiqarilishi Kattalarda aqliklovir tomir ichiga yuborilgandan so‘ng plazmadan yarim chiqarilish davri taxminan 2,9 soatni tashkil qiladi. Aqliklovirning asosiy qismi buyraklar orqali o‘zgarmagan holda chiqariladi. Aqliklovirning buyrak klirensi kreatinin klirensidan ancha yuqori, bu aqliklovirning nafaqat glomerulyar filtrlatsiya, balki kanalchalar sekretsiyasi orqali ham chiqarilishini ko‘rsatadi. Aqliklovirning asosiy metaboliti 9-karboksimetoksimetilguanindir, siydikda uning ulushi preparatning yuborilgan dozasining taxminan 10 – 15 % ini tashkil qiladi. Aqliklovir 1 g probenetsid qabul qilingandan 1 soat o‘tib buyurilganda, aqliklovirning yarim chiqarilish davri va AUC ("konsentratsiya - vaqt" egri chizig‘i ostidagi maydon) mos ravishda 18 va 40 % ga oshgan. Maxsus bemor guruhlari Qariyalarda aqliklovir klirensi yosh o‘tishi bilan kreatinin klirensining kamayishi bilan parallel ravishda kamayadi, biroq aqliklovirning yarim chiqarilish davri sezilarli darajada o‘zgarmaydi. Surunkali buyrak yetishmovchiligi bo‘lgan bemorlarda aqliklovirning yarim chiqarilish davri o‘rtacha 19,5 soatni tashkil qilgan, gemodializ o‘tkazilganda aqliklovirning o‘rtacha yarim chiqarilish davri 5,7 soatni tashkil qilgan va plazmadagi aqliklovir konsentratsiyasi taxminan 60 % ga kamaygan. Ta’sir mexanizmi Aqliklovir - bu purin nukleozidining sintetik analogi bo‘lib, in vitro va in vivo sharoitda inson gerpes viruslarini, jumladan oddiy gerpes virusi (OGV) 1- va 2-tiplari, suvchechak va toshmali gerpes virusi (VZV), Epshteyn-Barr virusi (EBV) va sitomegalovirus (CMV) ni ingibitsiyalash qobiliyatiga ega. Hujayra madaniyatida aqliklovir eng yuqori antiviral faollikka OGV-1 ga nisbatan ega, undan keyin faollik kamayish tartibida OGV-2, VZV (varicella-zoster virus), EBV va CMV keladi. Aqliklovirning gerpes viruslariga (OGV-1, OGV-2, VZV, EBV, CMV) ta’siri yuqori selektivlikka ega. Aqliklovir infeksiyalanmagan hujayralarning timidinkinazasi uchun substrat emas, shuning uchun aqliklovir sutemizuvchilar hujayralari uchun kam toksik hisoblanadi. OGV, VZV, EBV va CMV viruslari bilan infeksiyalangan hujayralarning timidinkinazasi aqliklovirni aqliklovirmonofosfatga – nukleozid analogiga aylantiradi, u keyinchalik hujayra fermentlari ta’sirida ketma-ket difosfat va trifosfatga aylanadi. Aqliklovirtrifosfatning virus DNK zanjiriga qo‘shilishi va keyingi zanjirning uzilishi virus DNK sintezining keyingi replikatsiyasini bloklaydi. Kuchli immunodefitsitli bemorlarda aqliklovir bilan uzoq yoki takroriy davolash kurslari rezistent shtammlarning paydo bo‘lishiga olib kelishi mumkin, shuning uchun aqliklovir bilan keyingi davolash samarasiz bo‘lishi mumkin. Aqliklovirga sezuvchanligi pasaygan ajratilgan shtammlarning aksariyatida virus timidinkinazasi nisbatan past miqdorda, virus timidinkinazasi yoki DNK-polimerazasi tuzilishining buzilishi aniqlangan.