Zometa – suyak rezorbsiyasining ingibitori, suyak to‘qimasiga selektiv ta’sir ko‘rsatuvchi yuqori samarali bifosfonatlar sinfiga kiradi. Zometa to‘g‘ridan-to‘g‘ri antio‘smali xossalarga ega bo‘lib, suyak metastazlarida samaradorlikni ta’minlaydi. Zometa qattiq o‘smalarning osteolitik, osteosklerotik va aralash suyak metastazlari mavjud bo‘lganda, yomon sifatli o‘smadan kelib chiqqan giperkaltsiyemiyani davolash uchun qo‘llaniladi.

Zometuni yuqori sezuvchanlik reaksiyalari (shu jumladan, boshqa bifosfonatlarga), homiladorlik va emizish davrida, bolalar va o‘smirlar yoshida qo‘llash tavsiya etilmaydi.

Zometa tomir ichiga tomchilab, 15 daqiqa davomida yuboriladi. Suyak metastazlari va ko'p sonli mielomada osteolitik o'choqlarda kombinasiyalangan terapiya tarkibida tavsiya etilgan doza - 4 mg. Yuborish tez-tezligi - har 3-4 haftada. Yovuz sifatli o'smadan kelib chiqqan giperkalsemiyada: kalsiy konsentratsiyasi 1,2 mg/ml yoki albumin bo'yicha 3 mmol/l bo'lsa, tavsiya etilgan doza - 4 mg. Infuziya bemorning yetarli gidratatsiyasi sharoitida o'tkaziladi. Preparatni qayta yuborish, aniq ta'sirdan so'ng (ya'ni, qonda kalsiy konsentratsiyasi 2,7 mmol/l va undan pastga yetganda) holat yomonlashganda yoki birinchi yuborishga refrakterlikda ko'rsatilgan. Qayta 8 mg dozada 15 daqiqa davomida yuboriladi. Birinchi va qayta yuborish orasidagi interval ta'sirini baholash uchun kamida 1 hafta bo'lishi kerak. In'ektsion eritmani tayyorlash: eritma aseptik sharoitda tayyorlanadi - 4 mg 5 ml in'ektsiya uchun suvda (8 mg - mos ravishda 10 ml da) eritiladi, to'liq eriguncha ehtiyotkorlik bilan chayqatiladi. Olingan eritma kerakli doza (4 yoki 8 mg) bilan 50 ml 0,9% natriy xlorid eritmasi yoki 5% dekstroza eritmasida suyultiriladi. Kalsiy o'z ichiga olgan eritmalardan foydalanmang! Tayyorlangan eritmani tayyorlangandan so'ng darhol ishlatish maqsadga muvofiq. Ishlatilmagan eritmani +2-8 grad.S haroratda muzlatkichda 24 soatdan ko'p bo'lmagan muddatda saqlash mumkin. Muzlatkichda saqlangan eritmani yuborishdan oldin xona haroratiga qadar isitish kerak.

Preparat zometani qo'llashda nojo'ya ta'sirlar paydo bo'lishi mumkin. Nojo'ya ta'sirlar chastotasini aniqlash: juda tez-tez - 10% va undan ko'p, tez-tez - 1% va undan ko'p, ba'zan - 0.1% va undan ko'p, kamdan-kam - 0.01% va undan ko'p, juda kam - 0.01% dan kam. Suv-elektrolit almashinuvi tomondan: juda tez-tez - gipofosfatemiy, tez-tez - gipokalsiyemiy; ba'zan - gipomagneziya; kamdan-kam - K+ almashinuvi buzilishi (giperkaliemiya va gipokaliemiya), gipernatriemiya. Qon hosil qilish organlari tomondan: ba'zan - trombotsitopeniya, anemiya, leykopeeniya; kamdan-kam - pancitopeniya. Ovqat hazm qilish tizimi tomondan: tez-tez - qusish, ishtahaning pasayishi; ba'zan - ich qotishi yoki diareya, qorin og'rig'i, dispepsiya, stomatit, og'izda quruqlik. Nerv tizimi tomondan: tez-tez - bosh og'rig'i; ba'zan - zaiflik, paresteziya, gipesteziya, gipereziya, tremor, xavotir, uyqu buzilishi; kamdan-kam - xayolning chalkashligi. Hissiy organlar tomondan: ta'm sezish buzilishi, kon'yunktivit; kamdan-kam - "xiralashgan" ko'rish. Mochi chiqarish tizimi tomondan: tez-tez - buyrak funksiyasining buzilishi (serumda kreatinin va urea konsentratsiyasining oshishi); ba'zan - o'tkir buyrak yetishmovchiligi, gematuriya, proteinuriya. Nafas olish tizimi tomondan: ba'zan - dispnoe, yo'tal. Terining qoplamlari tomondan: ba'zan - qichish, toshma (shu jumladan, eritematöz va makulyar), ortiqcha terlash. Harakat apparati tomondan: tez-tez - suyaklarda og'riq, miyalgiya, artalgiya; ba'zan - mushaklarda kramp. Allergik reaksiyalar: kamdan-kam hollarda - teri toshmasi, qichish, angionevrotik shish. Mahalliy reaksiyalar: og'riq, qizish, shish, kiritish joyida infiltrat hosil bo'lishi. Boshqalar: tez-tez - isitma, grippga o'xshash sindrom (isitma, titroq, suyaklarda va/yoki mushaklarda og'riq); ba'zan - asteniya, periferik shishlar, tana vaznining oshishi, ko'krak qafasida og'riq; kamdan-kam - bradikardiya.

Zometa bilan bir vaqtda keng qo'llaniladigan boshqa dori vositalari (antineoplastik vositalar, diuretiklar, antibiotiklar, analgetiklar) bilan qo'llanganda klinik jihatdan ahamiyatli o'zaro ta'sirlar aniqlanmagan. In vitro tadqiqotlar ma'lumotlariga ko'ra, zoledron kislotasi plazma oqsillari bilan sezilarli darajada bog'lanmaydi va sitoxrom P450 tizimi fermentlarini inhibe qilmaydi. Shunga qaramay, dori vositalarining o'zaro ta'sirini o'rganish bo'yicha maxsus klinik tadqiqotlar o'tkazilmagan. Bisfosfonatlar va aminoglikozidlarni bir vaqtda qo'llashda ehtiyotkorlik tavsiya etiladi, chunki ushbu preparatlarning birgalikdagi ta'siri natijasida qon plazmasida kalsiy kontsentratsiyasining pasayishi davomiyligi oshadi. Zometa bilan bir vaqtda nefrotoksik ta'sirga ega bo'lishi mumkin bo'lgan preparatlarni qo'llashda ehtiyotkorlik zarur. Gipomagniemiya rivojlanish ehtimolini ham hisobga olish kerak. Ko'p miya mielomasi bo'lgan bemorlarda bisfosfonatlarni, masalan, Zometa preparatini talidomid bilan birga venoza yuborishda buyrak funksiyasi buzilishlari rivojlanish xavfi oshishi mumkin. Farmatsevtik o'zaro ta'sir: suyultirilgan Zometa eritmasini kalsiy ionlarini o'z ichiga olgan infuzion eritmalar (masalan, Ringer eritmasi) bilan aralashtirib bo'lmaydi. Zometani yuborishda turli xil shisha flakonlar, infuzion tizimlar va PVX, polietilen va polipropilendan tayyorlangan turli xil turlardagi paketlar (oldindan 0,9% natriy xlorid eritmasi yoki 5% dekstroza eritmasi bilan to'ldirilgan) ishlatilganda, Zometa bilan hech qanday nomutanosiblik belgilari aniqlanmagan.

Infuziyadan oldin bemorning yetarli darajada gidratatsiyasi ta’minlanganligiga ishonch hosil qilish kerak. Zarur bo‘lsa, Zometa® preparatini infuziya qilishdan oldin, bir vaqtda yoki keyin 0,9% natriy xlorid eritmasini yuborish tavsiya etiladi. Yurak-qon tomir tizimi tomonidan asoratlar xavfi tufayli bemorni gipergidratatsiyadan saqlanish kerak. Zometa preparatini yuborgandan so‘ng, qonda kalsiy, fosfor, magniy va kreatinin miqdorini doimiy nazorat qilish zarur. Gipokalsemiya, gipofosfatemiy yoki gipomagniyemiya rivojlanganida, qisqa muddatli qo‘shimcha mos moddalarni yuborish zarurati paydo bo‘lishi mumkin. Davolanmagan giperkalsemiyali bemorlarda odatda buyrak funksiyasi buzilgan bo‘ladi, shuning uchun ushbu toifadagi bemorlarda buyrak funksiyasini diqqat bilan monitoring qilish zarur. Zometa® preparati bilan suyaklarda metastazlari bo‘lgan bemorlarni patologik sinishlar, orqa miya kompressiyasi, o‘simta bilan bog‘liq giperkalsemiya xavfini kamaytirish, shuningdek, suyakka nurlanish terapiyasi yoki jarrohlik aralashuvlar o‘tkazish zaruriyatini kamaytirish maqsadida davolash masalasini hal qilayotganda, terapevtik ta’sir Zometa preparati bilan davolash boshlanganidan 2-3 oy o‘tib yuzaga chiqishini inobatga olish kerak. Bisfosfonatlar qo‘llanilganda buyrak funksiyasi buzilishi haqida alohida xabarlar mavjud. Bunday asoratlar rivojlanishining xavf omillari quyidagilardir: degidratatsiya, oldindan mavjud bo‘lgan buyrak yetishmovchiligi, Zometa® yoki boshqa bisfosfonatlarni ko‘p marta yuborish, shuningdek, nefrotoksik dori vositalarini qo‘llash va preparatni juda tez yuborish. Yuqorida ko‘rsatilgan asoratlar xavfi preparatni 4 mg dozada kamida 15 daqiqa davomida yuborilganda kamayadi, biroq buyrak funksiyasi buzilishi ehtimoli saqlanib qoladi. Zometa® preparatini birinchi yoki bir martalik qo‘llashda buyrak funksiyasi yomonlashuvi, buyrak yetishmovchiligi progresi va gemodializ o‘tkazish zaruriyati holatlari qayd etilgan. Kreatininning qondagi konsentratsiyasi oshishi, shuningdek, preparatni tavsiya etilgan dozada uzoq muddat qo‘llagan ayrim bemorlarda ham kuzatilgan, biroq kamroq hollarda. Onkologik bemorlarda bisfosfonatlar, jumladan, Zometa preparati bilan davolash fonida jag‘ osteonekrozi holatlari tasvirlangan. Ko‘plab bemorlarda mahalliy infeksion-yallig‘lanish jarayoni belgilari, jumladan, osteomiyelit mavjud bo‘lgan. Klinik amaliyotda jag‘ osteonekrozi rivojlanishi eng ko‘p sut bezi raki va mielom kasalligi keng tarqalgan bemorlarda, shuningdek, stomatologik kasalliklar (tish olib tashlangandan so‘ng, parodont kasalliklari, tish protezlarining qoniqarsiz mahkamlanishi) mavjud bo‘lgan hollarda kuzatilgan. Jag‘ osteonekrozi xavf omillari sifatida quyidagilar ma’lum: rak, birga olib boriladigan davolash (ximiyoterapiya, nurlanish terapiyasi, kortikosteroidlar), hamroh kasalliklar (anemiya, koagulopatiyalar, infeksiya, og‘iz bo‘shlig‘ining oldingi kasalligi). Onkologik kasalliklari bo‘lgan bemorlarda bisfosfonatlar qo‘llashdan oldin stomatologik tekshiruv o‘tkazish va zarur profilaktik muolajalarni bajarish, shuningdek, og‘iz bo‘shlig‘i gigiyenasiga qat’iy rioya qilish tavsiya etiladi. Ushbu bemorlarni davolash vaqtida imkon qadar stomatologik operatsiyalardan saqlanish kerak. Bisfosfonatlar bilan davolashni stomatologik aralashuvlardan oldin to‘xtatish jag‘ osteonekrozi xavfini kamaytirishi haqida ma’lumotlar yo‘q. Muayyan bemorni davolash rejasi individual xavf/foyda nisbatini baholash asosida tuzilishi kerak. Osteoporoz bo‘yicha uzoq muddat bisfosfonatlar bilan davolanayotgan bemorlarda son suyagining atipik subvertyel va diafizar sinishlari holatlari tasvirlangan. Ko‘ndalang yoki qisqa qiyshiq sinishlar son suyagi bo‘ylab kichik troxanterdan suprakondilyar chuqurchagacha istalgan joyda joylashishi mumkin. Tasvirlangan sinishlar minimal travmadan so‘ng yoki o‘z-o‘zidan yuzaga keladi. Ba’zi bemorlar son yoki qov sohasida og‘riq his qiladilar, ko‘pincha bu stress sinishlarining vizual belgilariga hamroh bo‘ladi, ular to‘liq (yakuniy) son suyagi sinishi rivojlanishidan bir necha hafta yoki oy oldin paydo bo‘ladi. Ko‘pincha sinishlar ikki tomonda ham yuzaga keladi, shuning uchun bisfosfonatlar qabul qilayotgan va bir son suyagi sinishi yuzaga kelgan bemorlarda qarama-qarshi son suyagini ham tekshirish kerak. Ushbu sinishlarning sekin bitishi (yopishishi) haqida ham xabarlar mavjud. Zometa® preparati bilan davolangan bemorlarda son suyagining atipik sinishlari haqida xabarlar olingan, biroq ushbu sinishlarning zoledron kislotasi bilan davolash bilan sabab-oqibat bog‘liqligi aniqlanmagan. Zometa® preparati bilan davolashni to‘xtatish to‘g‘risida qaror qabul qilish, agar bemorda son suyagining atipik sinishi mavjud deb taxmin qilinsa, individual xavf/foyda nisbatini baholash asosida amalga oshirilishi kerak. Zometa® preparati bilan davolanayotgan bemorlarni son yoki qov sohasida har qanday og‘riq haqida tibbiy xodimlarga xabar berish zarurligi haqida ogohlantirish kerak; bunday simptomlardan shikoyat qilgan har bir bemor son suyagining mumkin bo‘lgan to‘liq bo‘lmagan (notugallangan) sinishini aniqlash uchun tekshiruvdan o‘tishi kerak. Klinik amaliyotda bisfosfonatlar, jumladan, zoledron kislotasi qabul qilinayotganda suyaklar, bo‘g‘imlar va mushaklarda kuchli va ba’zi hollarda nogironlikka olib keluvchi og‘riq rivojlanishining kam uchraydigan holatlari haqida xabarlar mavjud. Ushbu simptomlar davolash boshlanganidan bir kundan bir necha oygacha bo‘lgan davrda rivojlangan. Davolash to‘xtatilgandan so‘ng, ko‘pchilik bemorlarda simptomlar yo‘qolgan. Bir necha bemorlarda simptomlar terapiya qayta boshlanganda yoki boshqa bisfosfonat qo‘llanganda qaytalanadi. Klinik amaliyotda Zometa® preparati bilan davolanayotgan bemorlarda gipokalsemiya rivojlanishi haqida xabarlar mavjud. Og‘ir gipokalsemiya rivojlangan hollarda asab tizimi tomonidan nojo‘ya hodisalar (tutqanoqlar, tetaniya va uvishish), yurak aritmiyasi kuzatilgan. Ba’zi hollarda gipokalsemiya hayot uchun xavfli bo‘lishi mumkin. Zometa® preparatini boshqa gipokalsemiya chaqirishi mumkin bo‘lgan dori vositalari bilan bir vaqtda qo‘llashda ehtiyotkorlikka rioya qilish kerak, chunki bu sinergik o‘zaro ta’sir va og‘ir darajadagi gipokalsemiya rivojlanishiga olib kelishi mumkin. Zometa® preparati bilan terapiyani boshlashdan oldin qonda kalsiy darajasini aniqlash va gipokalsemiyani tuzatish kerak. Bemorlar kalsiy va D vitamini preparatlari bilan yetarli ta’minlanishi kerak. Zometa preparati bilan davolanayotgan bemorlar bir vaqtda Aklasta preparatini, shuningdek, boshqa bisfosfonatlarni qabul qilmasliklari kerak. Zometa® preparatini pediatriyada qo‘llash samaradorligi va xavfsizligi hozirgacha aniqlanmagan. Avtotransport boshqarish va mexanizmlar bilan ishlash qobiliyatiga ta’siri Zometa preparatining avtotransport boshqarish va mexanizmlar bilan ishlash qobiliyatiga ta’siri o‘rganilmagan. Asab tizimi tomonidan nojo‘ya reaksiyalar yuzaga kelgan hollarda bemorlarga avtomobil va boshqa mexanizmlarni boshqarishdan, shuningdek, diqqatni jamlash, psixomotor funksiyalarni zo‘riqtirishni talab qiladigan faoliyat turlari bilan shug‘ullanishdan voz kechish tavsiya etiladi.

Siptomlar: preparatning o'tkir dozasini oshirib yuborishda (cheklangan ma'lumotlar) buyrak funksiyasining buzilishi (shu jumladan, buyrak yetishmovchiligi), elektrolit tarkibining o'zgarishi (shu jumladan, qonda kalsiy, fosfat va magniy konsentratsiyalari) kuzatilgan. Tavsiya etilgan dozadan yuqori doza olgan bemor doimiy kuzatuv ostida bo'lishi kerak. Davolash: klinik ahamiyatli namoyon bo'lgan gipokalsemiya yuzaga kelganda kalsiy glyukonat infuziyasi o'tkazish ko'rsatilgan.