• trimetoprim va sulfanilamidlar (shu jumladan sulfanilamid hosilalari, diabetga qarshi sulfonilurea vositalari, shuningdek, tiyazid diuretiklari) va dori vositasining yordamchi moddalariga nisbatan oshirilgan sezgirlik;
• o'tkir gepatit, jigar funksiyasining buzilishi, og'ir jigar yetishmovchiligi, shu jumladan jigar parenximasining shikastlanishi, porfiriya;
• qon kasalliklari, gemopoezning buzilishi, og'ir gematologik buzilishlar, foliy kislotasi yetishmovchiligi sababli megalooblastik anemiya, glukoza-6-fosfatdehidrogenaza yetishmovchiligi (gemoliz rivojlanish xavfi);
• og'ir buyrak yetishmovchiligi, bu kreatinin klirensi 15 ml/min dan kam bo'lgan holatlarda, agar qon plazmasida dori vositasining konsentratsiyasini aniqlash imkoniyati bo'lmasa (gemodializ o'tkazish holatlaridan tashqari);
• dori vositasi kimyoterapiya kursini o'tayotgan bemorlarga tavsiya etilmaydi;
• dori vositasini dofetilid bilan birgalikda buyurish mumkin emas.

Eng ko‘p uchraydiganlari ovqat hazm qilish tizimi buzilishlari (ko‘ngil aynishi, diareya, qusish) va teri yuzasida o‘zgarishlar (to‘shma, eshakemi) hisoblanadi. Chastota kategoriyasi har bir nojo‘ya reaksiya turi uchun klinik tadqiqotlar asosida qayd etilgan chastotaga muvofiq aniqlanadi: Juda tez-tez (≥1/10), Tez-tez (≥1/100 dan <1/10 gacha), Kamdan-kam (≥1/1000 dan <1/100 gacha), Noyob (≥1/10000 dan <1/1000 gacha), Juda noyob (<1/10000). Infeksion va parazitar kasalliklar Tez-tez - Zamburug‘larning haddan tashqari tez o‘sishi Juda noyob - Psevdomembranoz kolit. Qon hosil bo‘lishi va limfa tizimi buzilishlari Juda noyob - leyopeniya, trombotsitopeniya, agranulotsitoz, anemiya (aplastik, gemolitik yoki megaloblastik), metgemoglobinemia, eozinofiliya, neyropeniya, purpura, ba’zi glyukoza-6-fosfatdegidrogenaza yetishmovchiligi bo‘lgan gipersensitiv bemorlarda gemoliz. Immun tizimi buzilishlari Juda noyob - serum kasalligi sindromi, anafilaktik reaksiyalar (shu jumladan og‘ir, hayot uchun xavfli), allergik miokardit, allergik vaskulit, Shenleyn-Genox kasalligiga o‘xshash, zhelkoviy periarteriit, tizimli qizil volchanka. Pneumotsist pnevmoniyasi (PP)*, to‘shma, isitma, neyropeniya, trombotsitopeniya, jigar fermentlari kuchayishi, giperqaliemiya, giponatriemiya, rabdomioliz bilan bog‘liq og‘ir gipersensitivlik reaksiyalari. Modda almashinuvi va ovqatlanish tizimi buzilishlari Juda tez-tez - giperqaliemiya. Juda noyob - gipoglikemiya, giponatriemiya, ishtahaning yo‘qligi, metabolik atsidoz. Psixik buzilishlar Juda noyob - depressiya, gallyutsinatsiyalar. Noma’lum - psixik buzilish. Nerv tizimi buzilishlari Tez-tez: bosh og‘rig‘i Juda noyob - aseptik meningit*, tutqanoq, periferik nevropatiya, ataksiya, bosh aylanishi. Eshitish va muvozanat organi buzilishlari Juda noyob - Prostranstvennaya dezorientatsiya (vertigo), quloqda shovqin Ko‘rish organi buzilishlari Juda noyob - Uveit Nafas olish funksiyasi, ko‘krak qafasi va o‘rta ko‘krak sohasining buzilishlari Juda noyob - nafas qisishi*, yo‘tal*, o‘pkada infiltratsiya*. Ovqat hazm qilish tizimi buzilishlari Tez-tez - ko‘ngil aynishi, diareya. Kamdan-kam - qusish Juda noyob - til yallig‘lanishi (glossit), stomatit, pankreatit. Jigar va o‘t yo‘llari buzilishlari Juda noyob - transaminazalar darajasining oshishi, qonda bilirubin darajasining oshishi, xolestatik sariqlik, jigar nekrozi Teri va teri osti to‘qimalari kasalliklari Tez-tez - teri to‘shmasi Juda noyob - Fotosezibilizatsiya reaksiyasi, angioedema, eksfoliativ dermatit, doimiy dori eritremasi, polimorf eritema, Stivens-Djonson sindromi (SSD)*, toksik epidermal nekroliz (TEN)*. Noma’lum - eozinofiliya va tizimli namoyonlar bilan dori to‘shmasi (DRESS) - o‘tkir febril neyrotrofik dermatoz (Svit sindromi). Tayanch-harakat apparati va biriktiruvchi to‘qima buzilishlari Juda noyob - artralgiya, mialgiya. Buyrak va siydik chiqarish yo‘llari funksiyasi buzilishlari Juda noyob - buyrak funksiyasi buzilishi (ba’zan buyrak yetishmovchiligi sifatida qayd etiladi), tubulointerstitsial nefrite va uveit sindromi, buyrak kanallari atsidozi. Tanlangan nojo‘ya reaksiyalar tavsifi Aseptik meningit Aseptik meningit dori vositasini bekor qilgandan so‘ng tezda qaytuvchi nojo‘ya reaksiya bo‘lib, biroq ayrim hollarda ko-trimoksazol yoki faqat trimetoprimni qayta qo‘llashda yana namoyon bo‘lgan. Aksariyat gematologik o‘zgarishlar yengil darajada bo‘lib, davolash to‘xtatilgandan so‘ng qaytuvchandir. Ko‘pchilik o‘zgarishlar klinik simptomlarni keltirib chiqarmaydi, biroq ayrim hollarda, ayniqsa, keksalarda, jigar yoki buyrak funksiyasi buzilganlarda, yoki foliy kislotasi darajasi past bo‘lganlarda og‘ir darajaga ega bo‘lishi mumkin. O‘lim bilan yakunlangan holatlar xavf guruhidagi bemorlarda qayd etilgan, shuning uchun bu bemorlar diqqat bilan tekshirilishi kerak. Ko-trimoksazol keksalarda yoki yuqori dozalarda qabul qilayotgan bemorlarda qo‘llanilganda, bu bemorlar giperqaliemiya va giponatriemiya rivojlanish xavfiga ko‘proq moyil bo‘lishi mumkinligi sababli, diqqatli kuzatuv tavsiya etiladi. O‘pkada gipersensitivlik reaksiyalari Yo‘tal, nafas qisishi va o‘pkada infiltratsiya respirator gipersensitivlik rivojlanishining erta belgisi bo‘lishi mumkin, bu juda kam hollarda bo‘lsa-da, o‘limga olib keladi. Jigar va o‘t yo‘llari buzilishlari Xolestatik sariqlik va jigar nekrozi o‘lim bilan yakunlanishi mumkin. Og‘ir teri nojo‘ya reaksiyasi (SCAR) Stivens-Djonson sindromi (SSD) va toksik epidermal nekroliz (TEN) rivojlanishi haqida xabarlar olingan. Pneumotsist pnevmoniyasi (PP) dori bilan bog‘liq nojo‘ya reaksiyalar. Juda noyob: og‘ir gipersensitivlik reaksiyalari, teri to‘shmasi, isitma, neyropeniya, trombotsitopeniya, jigar fermentlari oshishi, giperqaliemiya, giponatriemiya, rabdomioliz. PP davolash uchun yuqori dozalarda dori vositasi qo‘llanilganda, terapiyani to‘xtatishni talab qiladigan og‘ir gipersensitivlik reaksiyalari qayd etilgan. Suyak ko‘migi faoliyati susayishi belgisi paydo bo‘lsa, bemorga kalsiy folinat (5-10 mg/kun) qo‘shimcha buyurilishi kerak. Olingan xabarlarda, PP bo‘lgan bemorlarda ko-trimoksazolni qayta qo‘llashda, ba’zan bir necha kunlik dozalar oralig‘idan so‘ng, og‘ir gipersensitivlik reaksiyalari yuzaga kelgani qayd etilgan. Bundan tashqari, PP profilaktikasi yoki davolash uchun trimetoprim+sulfametoksazol kombinatsiyasi bilan davolanayotgan OIV-pozitiv bemorlarda rabdomioliz yuzaga kelgani haqida xabar berilgan.

OCT2 tomonidan tashiladigan dori vositalari Trimetoprim organik kation tashuvchisi 2 (inglizcha Organic Cation Transporter 2, OCT2) ning ingibitori va CYP2C8 ning kuchsiz ingibitoridir. Sulfametoksazol CYP2C9 ning kuchsiz ingibitoridir. OCT2 tomonidan tashiladigan preparatlarning umumiy tizimli ta’siri ko-trimoksazol (trimetoprim-sulfametoksazol) bilan birga qo‘llanganda oshishi mumkin. Misollar: dofetilid, amantadin, memantin va lamivudin. Dofetilid Ko-trimoksazolni dofetilid bilan birga qo‘llash mumkin emas. Trimetoprim dofetilidning buyrak sekretsiyasini ingibitsiya qilishi isbotlangan. Trimetoprim (160 mg) va sulfametoksazol (800 mg) kombinatsiyasi, dofetilid 500 mkg dozada, kuniga ikki marta, 4 kun davomida birga qo‘llanganda, dofetilidning kontsentratsiya-vaqt egri chizig‘i ostidagi maydonini (AUC, Area Under the Curve) 103% ga va maksimal kontsentratsiya (Cmax) ko‘rsatkichini 93% ga oshirgan. Dofetilid QT intervalining uzayishi bilan bog‘liq og‘ir qorinchali aritmiyalar, jumladan torsades de pointes chaqirishi mumkin, bu esa to‘g‘ridan-to‘g‘ri dofetilidning plazmadagi kontsentratsiyasi bilan bog‘liq. Amantadin va memantin Amantadin yoki memantin qabul qilayotgan bemorlarda nojo‘ya nevrologik hodisalar, masalan, deliriya va miokloniya xavfi oshishi mumkin. Asosan CYP2C8 tomonidan metabolizmlanadigan dori vositalari Asosan CYP2C8 tomonidan metabolizmlanadigan preparatlarning umumiy tizimli ta’siri ko-trimoksazol bilan birga qo‘llanganda oshishi mumkin. Misollar: paklitaksel, amiodaron, dapson, repaglinid, rosiglitazon va pioglitazon. Paklitaksel va amiodaron tor terapevtik indeksga ega. Shuning uchun ularni ko-trimoksazol bilan birga qo‘llash tavsiya etilmaydi. Dapson Dapson ham, ko-trimoksazol ham metgemoglobinemiya chaqirishi mumkin, bu farmakokinetik va farmakodinamik o‘zaro ta’sir ehtimolini keltirib chiqaradi. Dapson va ko-trimoksazol qabul qilayotgan bemorlar metgemoglobinemiya bor-yo‘qligiga tekshirilishi kerak. Imkon bo‘lsa, muqobil davolash usullari ko‘rib chiqilishi lozim. Repaglinid, rosiglitazon, pioglitazon Repaglinid, rosiglitazon yoki pioglitazon qabul qilayotgan bemorlar gipoglikemiya bor-yo‘qligiga muntazam tekshirilishi kerak. Asosan CYP2C9 tomonidan metabolizmlanadigan dori vositalari Asosan CYP2C9 tomonidan metabolizmlanadigan preparatlarning umumiy tizimli ta’siri ko-trimoksazol bilan birga qo‘llanganda oshishi mumkin. Misollar: kumarinlar (varfarin, atsenokumarin, fenprokumon), fenitoin va sulfonilmochevina hosilalari (glibenglamid, gliklazid, glipizid, xlorpropamid va tolbutamid). Kumarinlar Kumarinlar qabul qilayotgan bemorlarda koagulyatsiyani nazorat qilish kerak. Laboratoriya testlari bilan o‘zaro ta’siri. Trimetoprim qonda/serumda kreatinin bahosiga ishqoriy pikrat reaksiyasi yordamida ta’sir qilishi mumkin. Bunday natija qonda/serumda kreatinin qayta baholanishiga taxminan 10% olib kelishi mumkin. Kreatinin klirensi kamayadi: buyrak kanallari orqali kreatinin sekretsiyasi 23% dan 9% gacha kamayadi, glomerulyar filtrlatsiya esa o‘zgarmaydi. Zidovudin Ba’zi holatlarda zidovudin bilan birga davolash ko-trimoksazolga gematologik nojo‘ya reaksiyalar xavfini oshirishi mumkin. Agar birga davolash zarur bo‘lsa, gematologik ko‘rsatkichlarni monitoring qilish imkoniyati ko‘rib chiqilishi kerak. Siklosporin. Buyrak transplantatsiyasidan so‘ng ko-trimoksazol va siklosporin bilan davolangan bemorlarda buyrak funksiyasining qaytar reversible yomonlashuvi kuzatilgan. Rifampitsin. Rifampitsin va ko-trimoksazolni birga qo‘llash trimetoprimning plazmadan yarim chiqarilish davrini taxminan bir hafta davomida qisqartiradi. Bu klinik jihatdan ahamiyatli deb hisoblanmaydi. Trimetoprim fiziologik pH qiymatida kation hosil qiladigan va organizmdan faol siydik sekretsiyasi orqali qisman chiqariladigan dori vositalari (masalan, prokainamid, amantadin) bilan birga qo‘llanganda, bu jarayonning raqobatli ingibitsiyasi yuzaga kelishi mumkin, bu esa bir yoki ikkala dori vositasining plazmadagi kontsentratsiyasining oshishiga olib kelishi mumkin. Diuretiklar (tiazidlar). Keksalar orasida, ayniqsa tiazid diuretiklari bilan birga davolanayotgan bemorlarda, purpura bilan yoki purpurasiz trombotsitopeniya rivojlanish xavfi oshadi. Pirimetamin. Vaqti-vaqti bilan beriladigan hisobotlarda, haftasiga 25 mg dan ortiq pirimetamin qabul qilayotgan bemorlarda, ko-trimoksazol bilan birga qo‘llanganda megaloblast anemiya rivojlanishi mumkinligi qayd etilgan. Varfarin. Ko-trimoksazol varfarinning stereoselektiv metabolizmini ingibitsiya qilish orqali uning antikoagulyant faolligini kuchaytirishi ko‘rsatilgan. Sulfametoksazol in vitro sharoitda varfarinni plazma albumin bog‘lanish joylaridan siqib chiqarishi mumkin. Ko-Trimoksazol bilan davolash vaqtida antikoagulyant terapiyani diqqat bilan nazorat qilish tavsiya etiladi. Fenitoin. Ko-trimoksazol fenitoinning yarim chiqarilish davrini uzaytiradi va birga qo‘llanganda fenitoinning haddan tashqari ta’siriga olib kelishi mumkin. Bemor holatini va qonda fenitoin darajasini diqqat bilan monitoring qilish tavsiya etiladi. Digoksin. Trimetoprimni digoksin bilan birga qo‘llash ayrim keksalarda qonda digoksin darajasini oshiradi. Metotreksat. Ko-trimoksazol qonda erkin metotreksat darajasini oshirishi mumkin. Agar ko-trimoksazol boshqa antifolat xususiyatli dori vositalari, masalan, metotreksat bilan davolanayotgan bemorlarda mos terapiya deb hisoblansa, ovqatlanish tartibiga foliy kislotasi qo‘shilishi ko‘rib chiqilishi kerak. Trimetoprim metotreksat uchun qonda tahlil natijalariga, agar tahlilda laktobakteriya kazey (Lactobacillus casei) dan dihidrofolat reduktaza ishlatilsa, xalaqit berishi mumkin. Agar metotreksat qiymati radioimmun tahlil yordamida o‘lchansa, xalaqit beruvchi ta’sir kuzatilmaydi. Pirimetamin Ba’zan haftasiga 25 mg dan ortiq dozada malyariya profilaktikasi uchun pirimetamin va bir vaqtda ko-trimoksazol qabul qilayotgan bemorlarda megaloblast anemiya qayd etiladi. Kaliy tejovchi dori vositalari (angiotenzin aylantiruvchi ferment ingibitorlari, angiotenzin retseptorlari blokatorlari). Ko-trimoksazolning kaliy tejovchi ta’siri tufayli, ko-trimoksazolni boshqa qonda kaliy darajasini oshiruvchi dori vositalari, masalan, angiotenzin aylantiruvchi ferment ingibitorlari va angiotenzin retseptorlari blokatorlari, kaliy tejovchi diuretiklar va prednizolon bilan birga qo‘llashda ehtiyotkorlikka rioya qilish kerak. Lamivudin. Trimetoprim/sulfametoksazol 160 mg/800 mg (ko-trimoksazol) qabul qilish lamivudin ta’sirini 40% ga oshiradi, bu trimetoprim komponenti mavjudligi bilan bog‘liq. Lamivudin trimetoprim yoki sulfametoksazolning farmakokinetikasiga ta’sir qilmaydi. Sulfonilmochevina hosilalaridan bo‘lgan gipoglikemik vositalar bilan o‘zaro ta’sir kam uchraydi, biroq dori vositasining ta’siri kuchayishi haqida xabarlar mavjud. Giperkaliemiya. Giperkaliemiya chaqirishi mumkin bo‘lgan boshqa dori vositalarini, masalan, AAF ingibitorlari, angiotenzin retseptorlari blokatorlari va kaliy tejovchi diuretiklar (masalan, spironolakton) qabul qilayotgan bemorlarda ehtiyotkorlikka rioya qilish kerak. Trimetoprim + sulfametoksazol (ko-trimoksazol) birga qo‘llanganda klinik ahamiyatli giperkaliemiya rivojlanishi mumkin. Repaglinid. Trimetoprim repaglinid ta’sirini oshirishi mumkin, bu gipoglikemiya rivojlanishiga olib kelishi mumkin. Foliniy kislotasi. Foliniy kislotasi qo‘shilishi trimetoprim+sulfametoksazolning antimikrob ta’siriga ta’sir qilishi ko‘rsatilgan. Bunday holat Pneumocystis jirovecii pneumonia (Pnevmosist pnevmoniyasi) profilaktikasi va davolashda kuzatilgan. Kontraseptiv vositalar. Og‘iz orqali kontraseptiv vositalar antibiotiklar bilan birga qo‘llanganda hisobotlarda qayd etilgan. Bunday ta’sir mexanizmi aniqlanmagan. Antibiotiklar bilan davolanayotgan ayollar vaqtincha og‘iz orqali kontraseptiv vositalarga qo‘shimcha ravishda to‘siqli kontrasepsiya usulidan foydalanishlari yoki boshqa kontrasepsiya usulini tanlashlari kerak. Azatioprin. Azatioprin va trimetoprim+sulfametoksazol kombinatsiyasi o‘rtasidagi o‘zaro ta’sir bo‘yicha klinik hisobotlarda ziddiyatli natijalar mavjud, bu esa jiddiy gematologik buzilishlarga olib keladi. Gipoglikemiziruvchi vositalar Kamdan-kam hollarda og‘ir gipoglikemiya yuzaga kelishi mumkin. Bemor ogohlantirilishi va qonda glyukoza darajasini tez-tez monitoring qilish tavsiya etiladi. Dori vositasini qo‘llash vaqtida va undan keyin og‘iz orqali qabul qilinadigan antidiyabetik preparatlar dozasini o‘zgartirish talab qilinishi mumkin.

Simptomlar: uyquchanlik, bosh aylanishi, depressiya. Davolash: preparat dozasini kamaytirish yoki bekor qilish, preparat dozasini kamaytirgandan so'ng bu simptomlar to'liq mustaqil ravishda yo'qoladi.