Farmakologik xususiyatlari
In vitro va in vivo sharoitida Herpes simplex virusi 1 va 2 tiplari, Varicella zoster virusi, Epshteyn-Barr virusi, sitomegalovirusni ingibiratsiya qilish qobiliyatiga ega. Xujayra madaniyatida atsiklovir Herpes simplex virusi 1-tipiga nisbatan eng yuqori virusga qarshi faollikka ega, keyingi kamayish tartibida: Herpes virusi 2-tipi, Varicella zoster virusi, Epshteyn-Barr virusi va sitomegalovirus. Atsiklovirning ushbu viruslarga ingibiratsion ta’siri yuqori selektivlik bilan tavsiflanadi. Atsiklovir infeksiyalanmagan xujayralarning timidinkinazasi uchun substrat emas, shuning uchun atsiklovir sutemizuvchilar xujayralari uchun past toksik hisoblanadi. Yuqori selektivlik va inson uchun past toksiklik, intakt makroorganizmdagi xujayralarda atsiklovir trifosfatini hosil qilish uchun zarur fermentning yo‘qligi bilan bog‘liq.
Herpes simplex virusi 1 va 2 tiplari, Varicella zoster virusi, Epshteyn-Barr virusi yoki sitomegalovirus bilan infeksiyalangan xujayralarning timidinkinazasi atsiklovirni nukleozid analogi bo‘lgan atsiklovir monofosfatga aylantiradi, u keyinchalik xujayra fermentlari ta’sirida ketma-ket difosfat va trifosfatga aylanadi. Atsiklovir trifosfat virusli DNK zanjiriga qo‘shiladi va virusli DNK-polimerazani raqobatli ingibirlash orqali uning sintezini bloklaydi. Shu tarzda “nuqsonli” virusli DNK hosil bo‘ladi, bu esa viruslarning yangi avlodlari replikatsiyasini bostirishga olib keladi.
Gerpesni davolashda yangi toshmalar elementlarining paydo bo‘lishini oldini oladi, teri dissimenatsiyasi va visseral asoratlar ehtimolini kamaytiradi, qobiqchalar hosil bo‘lishini tezlashtiradi, zona gerpesining o‘tkir bosqichida og‘riqni kamaytiradi.
Immunitet tanqisligi og‘ir bo‘lgan bemorlarda atsiklovir bilan uzoq yoki takroriy davolash kurslari rezistent shtammlarning paydo bo‘lishiga olib kelishi mumkin, shuning uchun keyingi atsiklovir bilan davolash samarasiz bo‘lishi mumkin. Atsiklovirga sezuvchanligi pasaygan ajratilgan shtammlarning aksariyatida virus timidinkinazasi nisbatan past miqdorda, virus timidinkinazasi yoki DNK-polimerazasi tuzilishining buzilishi aniqlangan. Herpes simplex virusi shtammlariga atsiklovirning in vitro ta’siri ham unga kamroq sezgir shtammlarning paydo bo‘lishiga olib kelishi mumkin. Herpes simplex virusi shtammlarining in vitro sharoitida atsiklovirga sezuvchanligi va preparatning klinik samaradorligi o‘rtasida bog‘liqlik aniqlanmagan.