Битта таблетка қуйидагиларни сақлайди:

фаол модда: карбамазепин – 200 мг;

ёрдамчи моддалар: аэросил 300, картошка крахмали, пастмолекуляр поливинилпирролидон, тальк, магний стеарати.

 

 

 

 

Карбамазепин-НИКА қуйидаги ҳолатларда қўлланилмасин:

 

 

Карбамазепин-НИКА монотерапия кўринишида ҳам, мажмуавий даволаш таркибида ҳам қўлланилиши мумкин. 

Препаратни овқатланиш вақтида, ундан олдин, кейин ёки овқатланишлар оралиғида кўп бўлмаган миқдордаги суюқлик билан бирга қабул қилиш мумкин.

Доза индивидуал равишда танланади. Оптимал дозани танлаш учун карбамазепиннинг қон плазмасидаги концентрациясини назорат қилиш мумкин. 

Карбамазепиннинг қон плазмасидаги терапевтик концентрацияси 4-12 мкг/мл (17-50 мкмол / г) ни ташкил қилади.

Қабул қилинган бошқа тутқаноққа қарши препаратларга карбамазепин қўшилганда карбамазепиннинг дозаси аста-секин оширилади. Агар зарурат бўлса, қабул қилинган препаратнинг дозаларини мос равишда тузатиш киритиш зарур. Катталар учун бошланғич дозаси суткада 1-2 марта 100-200 мг ни ташкил этади. Сўнгра оптимал даволаш самарасига эришилгунга қадар дозни аста-секин оширилади; одатда дозани суткада 2-3 марта 400 мг гача эришилади. Максимал суткалик доза 1600-2000 мг.

Кекса ёшдаги пациентларда даволашни кичик дозадан бошлаш тавсия қилинади, лекин ушбу пациенталар тоифаси учун дозалар юқорида кўрсатилганлардан фарқланишига асослар йўқ.

Уч шохли нерв невралгиясида тавсия қилинган бошланғич доза суткада 200-400 мг ташкил қилади. Доза қониқарли клиник самара олингунга қадар босқичма-босқич ошириб борилиши мумкин, айрим ҳолатларда у суткада 1600 мг ни ташкил қилиши мумкин. Оғриқ синдроми ремиссия босқичига ўтишни бошлагандан сўнг, доза аста-секин пасайтирилиши мумкин.

Ўртача доза суткада 3 марта 200 мг ни ташкил қилади. Оғир ҳолатларда илк бир неча кун давомида доза оширилиши мумкин (масалан, суткада 3 марта 400 мг гача).

Алкоголли абстиненциянинг оғир кўринишларида даволаш карбамазепинни седатив-ухлатувчи препаратлар билан мажмуада қўллаш билан бошланади (масалан, клометиазол, хлордиазепоксид билан). Ўткир фазадан ўтилгандан сўнг, карбамазепин билан даволаш монотерапия кўринишида давом эттирилиши мумкин.

Катталар учун ўртача доза суткада 2-3 марта 200 мг ни ташкил этади. Болаларда препарат дозаси боланинг ёши ва тана вазнига мувофиқ ҳолда камайтирилиши лозим.  

Карбамазепиннинг ўртача дозаси суткада 2-4 марта 200 мг ни ташкил қилади.

Суткалик доза 400-1600 мг ни ташкил қилади. Ўртача суткалик доза – 400-600 мг (2-3 марта қабул қилиш билан). Ўткир маниакал ҳолатда карбамазепин дозасини етарли даражада тез ошириш керак. Биполяр бузилишларни ушлаб турувчи даволаш ҳолатида, оптимал ўзлаштираолишини таъминлаш мақсадида, дозани босқичма-босқич катта бўлмаган миқдорда ошириб бориш тавсия қилинади.

Болаларда карбамазепинни қўллашнинг асосий кўрсаткичи тутқаноқ ҳисобланади. Препаратнинг ушбу дори шакли 3 ёшдан катта болаларда катталардаги каби тутқаноқ шаклларини даволаш учун қўлланилиши керак. 

Даволашни суткада 100 мг дозадан бошлаш мумкин; доза аста-секин оширилади, ҳафтасига 100 мг дан ошмайди. Болалар учун самарасини бир маромда тутиб турвчи дозалари суткада 10-20 мг / кг тана вазни (бўлиб қабул қилишларда) ҳисобига кўра ўрнатилади:

- 3 ёшдан 5 ёшгача - 200–400 мг (1–2 қабул қилишга), 

-6 ёшдан 10 ёшгача  - 400–600 мг (2–3 қабул қилишга), 

-11 ёшдан 15 ёшгача  - 600–1000 мг (2–3 қабул қилишга), 

-15 ёшдан катта ўсмирларга катталар дозалари қўлланилади. 

Болалар учун максимал суткалик доза:

- 6 ёшгача — 35 мг/кг, 

- 6 ёшдан 15 ёшгача - 1000 мг, 

- 15 ёшдан катта ўсмирларга - 1200 мг. 

3 ёш ва ундан кичик ёшдаги болалар учун тавсия этилган бошланғич дозаси суткада 20-60 мг ни ташкил этганлиги сабабли, ҳар куни суткада 20-60 мг дан аста-секин ошиб бориши билан карбамазепинни бошқа дозалаш (суспензия) шаклида қабул қилиш мақсадга мувофиқдир.

Препаратни тўсатдан тўхтатиш тутқаноқ хуружларини қўзғатиши мумкин. Агар тутқаноғи бўлган пациентларда препаратни бекор қилиш зарур бўлса, бошқа тутқаноққа қарши воситаларга ўтиш бундай ҳолатларда кўрсатилган дори врситаси остида амалга оширилиши керак (масалан, диазепам - вена ичига ёки ректал равишда, ёки вена ичига юборилган фенитоин).

 

 

 

Ножўя самараларнинг муайян турлари, масалан, МНТ томонидан (бош айланиши, бош оғриши, атаксия, уйқучанлик, умумий кучсизлик, диплопия), меъда-ичак йўли - МИЙ (кўнгил айниши, қусиш) ёки аллергик тери реакциялари нисбатан кўп, айниқса карбамазепин билан даволанишнинг бошланишида, препаратнинг жуда катта бошланғич дозаси қўлланилганда ёки кекса ёшдаги пациентларни даволашда учраб туради. 

Турли ножўя реакцияларнинг учраш учраш сонини баҳолашда қуйидаги изчилликлар қўлланилган: жуда тез-тез (≥10%); тез-тез (≥1% дан <10% гача); гоҳида (≥0.1% дан <1% гача); кам ҳолларда (≥0.01% дан <0.1% гача); жуда кам ҳолларда (<0.01%).

Дозага боғлиқ ножўя самаралар одатда бир неча кун ичида ҳам ўзидан ўзи, ҳам препарат дозасини вақтинчалик пасайтиришдан сўнг ўтиб кетади. МНТ томонидан ножўя самараларнинг ривожланиши препарат дозасининг нисбий ошириб юборилиши ёки фаол модданинг қон плазмасидаги концентрацияларининг аҳамиятли даражада ўзгариб туриши оқибати бўлиши мумкин. Бундай ҳолатларда фаол модданинг қон плазмасидаги миқдорини мониторинг қилиб туриш тавсия қилинади. 

Алоҳида ҳолатларда қуйидаги ножўя реакциялар эҳтимоли бор:

МНТ ва периферик нерв тизими томонидан: жуда тез-тез – бош айланиши, атаксия, уйқучанлик, умумий кучсизлик; кўп – бош оғриши, диплопия, кўриш аккомодациясининг бузилиши (масалан, кўришнинг хиралашуви); гоҳида – аномал ноэркин ҳаракатлар (масалан, тремор, “парилловчи” тремор /asterixis/, дистония, тиклар); нистагм; кам ҳолларда - орофациал дискинезия, кўз ҳаракатланишининг бузилишлари, нутқнинг бузилиши (масалан, дизартрия ёки норавон нутқ), хореоатетоид бузилишлар, периферик неврит, парестезия, мушаклар кучсизлиги ва парез белгилари.

Карбамазепиннинг ёмон сифатли нейролептик синдромни чақирувчи ёки унинг ривожланишига ёрдам берувчи препарат сифатидаги аҳамияти, айниқса карбамазепин нейролептиклар билан биргаликда буюрилганда, ноаниқлигича қолмоқда.

Руҳият соҳаси томонидан: кам ҳолларда – кўрув ва эшитув галлюцинациялари, депрессия, иштаҳанинг йўқолиши, хавотирлик, сержаҳл хулқ, қўзғалиш, дезориентация; жуда кам – психознинг фаоллашиши. 

Аллергик реакциялар: жуда тез-тез – аллергик тери реакциялари, анча ифодаланган эшакеми; гоҳида – эксфолиатив дерматит, эритродермия; кам ҳолларда – қизил югуриксимон синдром, қичишиш; жуда кам – Стивенс-Джонсон синдроми, токсик эпидермал некролиз (Лайелл синдроми). 

Дерматологик реакциялар: жуда кам ҳолларда- фотосезувчанлик, кўп шаклли ва тугунли эритема, тери пигментациясининг бузилиши, пурпура, акне, тер ажралишининг кучайиши, сочларнинг тўкилиши. Гирсутизмнинг кам учрайдиган ҳолатлари ҳақида хабар берилган, аммо ушбу асоратнинг карбамазепин қабул қилиш билан ўзаро алоқадорлиги  номаълум бўлиб қолмоқда. 

Қон яратиш тизими томонидан: жуда тез-тез – лейкопения; кўп – тромбоцитопения, эозинофилия; кам ҳолларда – лейкоцитоз, лимфаденопатия, фолат кислотаси танқислиги; жуда кам ҳолларда– агранулоцитоз, апластик анемия, ҳақиқий эритроцитар аплазия, мегобластли анемия, ўткир ўзгариб турувчи порфирия, ретикулоцитоз, гемолитик анемия; жуда кам- гипогаммаглобулинемия.

Жигар томонидан: жуда кўп – гамма-глутамилтрансфераза миқдорининг ортиши (ушбу ферментнинг жигардаги индукцияси оқибатида), бу одатда клиник аҳамият касб этмайди; кўп – ишқорий фосфатаза миқдорининг ортиши; гоҳида – трансаминазалар миқдорининг ортиши; кам ҳолларда – холестатик, паренхиматоз (гепатоцеллюляр) ёки аралаш тоифали гепатит, сариқлик; жуда кам – грануломатозли гепатит, жигар етишмовчилиги.

МИЙ томонидан: жуда кўп – кўнгил айниши, қусиш; кўп – оғизнинг қуриши; гоҳида – диарея ёки қабзият, қорин оғриши; жуда кам – глоссит, стоматит, панкреатит.

Моддалар алмашинуви томонидан: тез-тезлиги номаълум -  гипераммониемия.

Ўта юқори сезувчанлик реакциялари: кам ҳолларда – иситма, терига тошма тошиши, васкулит, лимфаденопатия, лимфомани эслатувчи белгилар, артралгиялар, лейкопения, эозинофилия, гепатоспленомегалия ва ўзгарган жигар функцияси кўрсаткичлари билан бирга кечувчи кўп аъзоли юқори сезувчанликнинг секинлашган тури (келтирилган кўринишлар турли мажмуаларда учрайди). Бошқа аъзолар ҳам жалб қилиниши мумкин (масалан, ўпкалар, буйраклар, меъда ости бези, юрак, йўғон ичак); жуда кам – миоклонус ва периферик эозинофилия билан кечувчи асептик менингит; анафилактик реакция, ангионевротик шиш; номалум- эозинофилия ва тизимли аломатлар билан дори реакцияси (DRESS- синдроми)"

Юқорида келтирилган ўта юқори сезувчанлик реакциялари пайдо бўлганда, препарат қўлланилишини бекор қилиш лозим. 

Юрак қон-томир тизими томонидан: кам ҳолларда – юрак ички ўтказувчанлигининг бузилиши; артериал гипертензия ёки гипотензия; жуда кам – брадикардия, аритмия, ҳушдан кетиш билан кечувчи AV-блокада, коллапс, димланишли юрак етишмовчилиги, ЮИК нинг зўрайиши, тромбофлебит, тромбоэмболик синдром.

Эндокрин тизими ва моддалар алмашинуви томонидан: тез-тез – шишлар, суюқликнинг ушланиши, тана вазнининг ортиши, гипонатриемия ва антидиуретик гормон таъсири билан ўхшаш самара оқибатида плазма осмолярлигининг пасайиши, бу кам ҳолларда летаргия, қусиш, бош оғриғи, дезориентация ва неврологик бузилишлар билан кечувчи суюлтирилган гипонатриемияга олиб келади; жуда кам ҳолларда– галакторея, гинекомастия каби кўринишлар билан кечувчи ёки кечмайдиган пролактин миқдорининг ортиши; жуда кам – қалқонсимон без фаолияти кўрсаткичларининг ўзгариши -  L-тироксин (FT4, T4, T3) миқдорининг пасайиши ва тиреорағбатлантирувчи гормон миқдорининг ортиши, бу одатда клиник кўринишлар билан кечмайди; суяк тўқимаси метаболизмининг бузилиши (қон плазмасида кальций ва 25-OH-колекальциферол миқдорининг пасайиши), бу остеомаляцияга олиб келади; алоҳида ҳолатларда – холестерин (Хс), жумладан Хс-ЮЗЛП ва триглицеридлар концентрациясининг ортиши.

Сийдик-жинсий тизими томонидан: жуда кам ҳолларда - интерстициал нефрит, буйрак етишмовчилиги, буйрак функциясининг бузилиши (масалан, альбуминурия, гематурия, олигурия, мочевинанинг ортиши/азотемия), тез-тез сийиш, сийдик тутилиши, жинсий функцияларининг бузишлари/импотенция.

Сезги аъзолари томонидан: жуда кам – таъм билиш ҳиссининг бузилишлари, кўз гавҳарининг хиралашиши, конъюнктивит; эшитишнинг бузилиши, жумладан қулоқларда шовқин, гиперакузия, гипоакузия, товуш баландлигини қабул қилишнинг ўзгариши.

Суяк-мушак тизими томонидан: жуда кам ҳолларда– артралгия, мушак оғриқлари ва тиришишлар.

Нафас тизими томонидан: жуда кам ҳолларда– иситмали титроқ, хансираш, пневмонит ёки зотилжам билан ифодаланувчи ўпка томонидан гиперсезувчанлик реакциялари.

 

 

Тутқаноққа қарши препарат. Карбамазепин дибензодиазепин ҳосиласи ҳисобланади. Тутқаноққа қарши таъсир билан бир қаторда нейротроп ва психотроп таъсирга ҳам эга.

Тутқаноққа қарши восита сифатида, карбамазепин иккиламчи ёйилиш билан бирга кечувчи ёки бирга кечмайдиган фокал (парциал) тутқаноқ хуружларида (оддий ва мажмуавий), тарқалган тоник-клоник тутқаноқ ҳуружларида, шунингдек келтириб ўтилган ҳуружлар мажмуасида самарадордир.

Карбамазепин тутқаноғи бўлган пациентларда (айниқса, болалар ва ўсмирларда) монотерапия сифатида қўлланилганда, препаратнинг, хусусан, хавотирлик ва депрессия белгиларига ижобий таъсири, шунингдек таъсирчанлик ва сержаҳлликни камайтириш кўринишида намоён бўлувчи психотроп таъсири кузатилади.

Нейротроп восита сифатида карбамазепин бир қатор неврологик касалликларда самарадордир, масалан у уч шохли нервнинг идиопатик ва иккиламчи невралгиясида оғриқ ҳуружларининг олдини олади. Бундан ташқари, карбамазепин турли ҳолатларда, жумладан заҳм туфайли орқа миянинг касалланиши, посттравматик парестезиялар ва постгерпетик невралгияда нейроген оғриқни енгиллаштириш учун қўлланади. Алкоголли абстиненция синдромида карбамазепин тиришишларнинг бошланиш бўсағасини оширади (айни ҳолатда, пасайган) ва ушбу синдромнинг қўзғалувчанлик, тремор, қадам ташлашнинг бузилиши каби клиник кўринишлари ифодаланишини камайтиради. Марказий келиб чиқишга эга қандсиз диабет билан оғриган пациентларда карбамазепин диурез ва чанқоқлик ҳиссини камайтиради.

Психотроп восита сифатида карбамазепин аффектив бузилишларда, айнан ўткир маниакал ҳолатларни даволаш, биполяр аффектив (маниакал-депрессив) бузилишларни (ҳам монотерапия, ҳам нейролептик воситалар, антидепрессантлар ёки литий препаратлари билан мажмуада) қувватловчи даволаш ўтказиш учун, шизоаффектив психозлар, маниакал психозларда эса у нейролептиклар билан мажмуада қўлланганда, шунингдек ўткир полиморф шизофренияда (rapid cycling episodes) самарадордир.

Таъсир механизми потенциал қарам натрий каналларининг блокадаси билан боғлиқ бўлиб, ҳаддан зиёд қўзғалган нейронларнинг мембраналари барқарорлашувига, нейронларнинг серияли разрядланиши пайдо бўлишининг ингибиция қилишига ва импульсларнинг синаптик ўтказилишини пасайишига олиб келади. Тутқаноққа қарши таъсири, асосан, нейронлар мембраналарининг барқарорлашуви ва глутамат ажралиб чиқишининг пасайиши, глутаматнинг қўзғатувчи нейромедиаторли аминокислотаси фаоллигиниинг камайиши билан асосланади, чунки глутамат – асосий медиатор ҳисобланиб, аспартатнинг аҳамияти ҳақида бирорта ҳам чоп этилган маълумот мавжуд эмас. Марказий нерв тизими (МНТ) нинг пасайган тиришишлар бўсағасини оширади ва, шу йўл билан тутқаноқ ҳуружи ривожланиши хавфини камайтиради. Мембрананинг юқори потенциали ёрдамида фаоллаштириладиган, калий ўтказилишининг узайиши ва кальций каналларининг модуляцияси ҳам препаратнинг тутқаноққа қарши таъсирига ўз ҳиссасини қўшиши мумкин. Шахснинг тутқаноқ билан боғлиқ ўзгаришини бартараф этади ва, охир-оқибат, пациентларнинг мулоқотга кираолишлик қобилиятини оширади ва уларнинг ижтимоий реабилитациясига ёрдам беради. Асосий терапевтик восита сифатида ва бошқа тиришишга қарши препаратлар билан мажмуада буюрилиши мумкин. 

 

 

Карбамазепин қабул қилиш вақтида агранулоцитоз ва апластик анемия ривожланиши мумкин. Лекин ушбу ҳолатлар жуда кам ҳолларда юзага келиши муносабати билан уларнинг хавфи аниқ аҳамиятини ҳисоблаб чиқиш қийин. Маълумки, даволанмаган умумий популяцияда агранулоцитоз ривожланишининг умумий хавфи 1 млн аҳолига йилига 4,7 ҳолатни, апластик анемия эса – 1 млн аҳолига йилига 2,0 ҳолатни ташкил қилади.

Карбамазепинни қўллаш вақтида турли учраш сонлари билан тромбоцитлар ва лейкоцитлар сонининг ўткинчи ёки турғун камайиши кузатилади. Лекин кўпчилик ҳолларда, ушбу ножўя самаралар ўткинчи бўлади ва, одатда, апластик анемия ёки агранулоцитознинг бошланиши аломати ҳисобланмайди. Шундай бўлса ҳам, даволашни бошлашдан аввал, шунингдек даволаш жараёнида даврий равишда қоннинг клиник таҳлилини, жумладан тромбоцитлар ва, эҳтимол, ретикулоцитлар сонини аниқлашни ўтказиб туриш ҳамда қон зардобида темир миқдорини аниқлаб туриш керак. 

Даволаниш вақтида лейкоцитлар ёки тромбоцитлар сонининг паст миқдори  (ёки уларнинг пасайишини жадаллашиши) кузатилган ҳолатларда, диққат билан пациент ҳолатини ва қоннинг кенг кўламли клиник таҳлил кўрсаткичларини кузатиш керак. Агар суяк илиги сўнишининг аҳамиятли даражадаги белгилари аниқланган бўлса, карбамазепинни бекор қилиш лозим.

Карбамазепин турли мажмуаларда юзага келиши мумкин бўлган юқори сезувчанлик реакцияларини келтириб чиқариши мумкин, шу жумладан эозинофилия ва тизимли симптомлар билан реакция (DRESS синдроми), иситма, тошма, васкулит, лимфаденопатия, псевдолимфомалар, артралгия, лейкопения, эософинолиоз, анормаллик даражаси билан кечадиган кўп органли юқори сезувчанлик бузилиши. жигар функцияси тестлари ва ўт ёълларининг ёъқолиши синдроми (жигар ичидаги ўт ёлларининг шикастланиши ва ёқолиши). Ўпка, буйраклар, ошқозон ости бези, миёкард ва ёъғон ичак каби бошқа органлар ҳам иштирок этиши мумкин. Карбамазепинга юқори сезувчанлиги бўлган беморларнинг тахминан 25-30 % окскарбазепин (Трилептал®) билан ўзаро таъсир қилади. Карбамазепин ва ароматик антиепилептик дорилар (масалан, фенитоин, примидон ёки фенобарбитал) мажмуаси ҳам ўзаро таъсир қилиши мумкин.

Ўта юқори сезувчанлик реакцияси симптомлари пайдо бўлса, Карбамазепин-НИКА препарати дарҳол тўхтатилиши керак

Оғир дерматологик реакциялар, масалан Стивенс-Джонсон ёки Лайелл синдромларининг ривожланишидан тахминий далолат берувчи белгилар ва симптомлар кузатилган ҳолатда, карбамазепин дарҳол бекор қилиниши керак. 

Карбамазепин тиббий кузатув таъминланган шароитдагина қўлланиши керак. 

Карбамазепинни аралаш кўринишли тутқаноқ хуружлари, жумладан абсанслар (типик ва атипик) бўлган пациентларда эҳтиёткорликка риоя қилиш керак. Ушбу ҳолатларнинг барчасида карбамазепин хуружларнинг кучайишини чақириши мумкин. Агар бу содир бўлса, карбамазепин бекор қилиниши керак. 

Карбамазепинни буюришдан аввал ва даволаш жараёнида жигар функциясини, айниқса, анамнезида жигар хасталиклари ҳақида маълумотлар мавжуд бўлган пациентларда, шунингдек кекса ёшдаги пациентларда текшириш зарур. Мавжуд бўлган жигар функциясини бузилишларининг кучайиш ҳолатларида ёки жигарнинг фаол касаллиги пайдо бўлганда, карбамазепин дарҳол бекор қилиниши керак. 

Пациентларга эҳтимолий гематологик бузилишларга хос бўлган токсикликнинг илк белгилари, шунингдек тери қопламлари ва жигар томонидан белгилар ҳақида маълумотни етказиш зарур. Пациентга иситмали титраш, томоқда оғриқ, тошма, оғиз бўшлиғидаги яралар, сабабсиз тарзда гематомаларнинг пайдо бўлиши, петехия ёки пурпура кўринишидаги қон қуйилишлари каби ножўя реакциялар пайдо бўлган ҳолатда, зудлик билан шифокорга мурожаат қилиш зарурлиги тўғрисида хабар берилади.

Анамнезида юрак, жигар, буйрак, бошқа дори воситаларига гематологик ножўя реакциялар ёки карбамазепин билан даволанишнинг аввал бекор қилинганлиги тўғрисида маълумотлар мавжуд бўлган пациентларга препаратни фақатгина даволашдан кутилаётган самара ва муолажанинг эҳтимолий хавфини таққослаш қатъий таҳлил қилингандан сўнг ва синчков ҳамда мунтазам назорат таъминланганда буюриш лозим.

Карбамазепин билан даволашни бошлашдан авввал ва даврий равишда муолажа жараёнида сийдик умумий таҳлили ва қонда мочевина миқдорини текшириш тавсия қилинади.

Кучсиз даражада юзага чиққан тери реакциялари, масалан, изоляцияланган макуляр ёки макуло-папулёз экзантема кўпчилик ҳолатларда ўткинчи бўлади ва оғир кечмайди, одатда ҳатто даволаниш давом эттирилганда ҳам ёки препарат дозаси пасайтирилгандан сўнг бир неча кун ёки ҳафта ичида ўтиб кетади. Шундай бўлса ҳам, пациент бу вақтда шифокорнинг синчков кузатуви остида қолиши шарт.

Карбамазепин кучсиз антихолинергик фаолликка эга. Шунинг учун препарат кўзнинг ички босими юқори бўлган пациентларда қўлланган ҳолатда, ушбу кўрсаткични доимий назорат қилиб туриш зарур.

Латент кечувчи психозларнинг фаоллашиши эҳтимолини, кекса ёшдаги пациентларда эса – дезориентация ёки қўзғалиш ривожланиши эҳтимолини инобатга олиш керак.

Препарат дозасининг қиймати ва карбамазепиннинг қон плазмасидаги миқдори, шунингдек карбамазепиннинг қон плазмасидаги миқдори ва унинг клиник самарадорлиги ёки ўзлаштира олинишлиги орасидаги ўзаро боғлиқлик жуда ҳам аҳамиятсиз, шундай бўлса ҳам, карбамазепин миқдорини мунтазам аниқлаб туриш қуйидаги ҳолатларда фойдали бўлиши мумкин: хуружлар учраш сонининг кескин кўтарилишида; пациент препаратни рисоладагидек қабул қилаётганлигини текшириш учун; ҳомиладорлик даврида; болалар ва ўсмирларни даволаётганда; препарат сўрилишининг бузилишига гумон бўлганда; агар пациент бир нечта дори воситасини қабул қилаётган бўлса, токсик реакциялар ривожланишига гумон бўлган ҳолатда.

Карбамазепин қабул қилишни дарҳол тўхтатиш тутқаноқ хуружларини қўзғатиб юбориши мумкин. Агар тутқаноқ билан оғриган пациентни карбамазепин билан даволашни кескин тарзда узишга тўғри келса, бундай ҳолда шундай ҳолатларда буюрилган препаратни (масалан, вена ичига ёки ректал киритиладиган диазепам ёки вена ичига юбориладиган фенитоин) қўллаш ортидан тутқаноққа қарши бошқа воситага ўтишни амалга ошириш зарур.

Карбамазепин ва окскарбазепинга юқори сезувчанлик кесишма реакциялари ривожланиш эҳтимоли бор.

Юқори сезувчанликнинг кесишма реакциялари карбамазепин ва фенитоин ўртасида ҳам юзага келиши мумкин.

Бошқа психотроп воситалар каби, карбамазепин алкоголни ўзлаштира олишликни пасайтириши мумкин. Шу сабабли, пациентнинг алкоголни истеъмол қилишдан бош тортиши тавсия қилинади. 

Карбамазепинни бир вақтда тиришишга қарши бошқа препаратлар билан қабул қилган оналардан янги туғилган чақалоқларда тутқаноқ хуружи ва/ёки нафас олиш сусайишининг бир нечта ҳолатлари ёритиб ўтилган. Бундан ташқари, карбамазепинни оналар томонидан қабул қилиниши туфайли, янги туғилган чақалоқларда қусиш, диарея ва/ёки овқатланишнинг сустлашиши ҳақида ҳам хабарлар берилган. Эҳтимол, ушбу реакциялар янги туғилган чақалоқларда бекор қилишли синдромининг кўринишларини акс эттиради.

Даволаш жараёнида карбамазепинни буюришдан олдин, айниқса, анамнезида жигар хасталиклари ҳақида маълумотлар мавжуд бўлган пациентлар, шунингдек кекса ёшдаги пациентларда жигар функциясини текшириш зарур. Жигар функциясининг мавжуд бўлган бузилишларининг кучайиши ҳолатида ёки жигарнинг фаол касаллиги намоён бўлганда, карбамазепин дарҳол бекор қилиниши керак.

Анамнезида буйрак касалликлари ҳақида маълумотлар бўлган пациентларга препаратни фақат даволашдан кутилаётган самара ва даволашнинг эҳтимолий хавфи нисбатини қатъий таҳлил қилгандан сўнг ва синчков ҳамда мунтазам назорат таъминланган тақдирда буюриш лозим.

Тутқаноқларга қарши терапияни олаётган репродуктив ёшдаги барча аёлларга, айниқса ҳомиладорликни режалаштираётган аёлларга ва ҳомиладор аёллар, тиришиш ва тутқаноқларга қарши даволаниш натижасида ҳомила учун келиб чиққан потенциал хавф тўғрисида тиббий маслаҳат бериш керак.

ТҚДВ билан даволанишни тўсатдан тўхтатишдан сақланиш керак, чунки бу тиришишларга олиб келиши мумкин, бу аёл ва туғилмаган бола учун жиддий оқибатларга олиб келиши мумкин.

Агар иложи бўлса, ҳомиладорлик вақтида тутқаноқни даволаш учун монотерапия афзал кўрилади, чунки нечта ТҚДВ билан даволаш туғма нуқсонларнинг юқори хавфи ривожланиши билан боғлиқ бўлиши мумкин. 

Болаларда қўлланиши 3 ёшгача бўлган болаларда қўллаш мумкин эмас (ушбу дори шакли учун). Тавсия тилган дозадан оширманг. Шифокор кўрсатмаси бўйича қатъий фойдаланинг. 

Кекса ёшдаги пациентларда қўлланиши Кекса ёшдаги пациентлар учун тавсия қилинган бошланғич доза суткада 2 марта 100 мг ни  ташкил қилади.  

Автотранспортни бошқариш ва механизмларни бошқариш қобилиятига таъсири Карбамазепин қабул қилаётган пациентнинг, айниқса даволаш бошланишида ёки дозани танлаш даврида, тезкор реакцияга қобилияти бош айланиши ва уйқучанлик пайдо бўлиши оқибатида бузилиши мумкин. Шунинг учун автомобилни ҳайдаш ёки механизмларни бошқаришда, пациент эҳтиёткорликка риоя қилиши лозим.

 

 

 

CYP3A4 изоферменти карбамазепин-10,11-эпоксид ҳосил бўлишини таъминловчи асосий фермент ҳисобланади. Карбамазепинни CYP3A4 ингибиторлари билан бир вақтда қўллаш карбамазепиннинг плазмадаги концентрацияси ортишига олиб келиши мумкин, бу ўз навбатида, ножўя самараларни чақириши мумкин,бундай ҳолларда карбамазепиннинг дозасини созлаш ва/ёки плазмадаги карбамазепин даражасини мунтазам равишда кузатиб бориш керак. 

Биргаликда қўллаш карбамазепин метаболизмининг тезлашишига ва, шу тариқа, карбамазепиннинг плазмадаги концентрацияси пасайишига, ўз навбатида эса, терапевтик самара яққоллигининг эҳтимолий пасайишга олиб келиши мумкин. Бир вақтда қабул қилинаётган CYP3A4 индукторларини бекор қилиш карбамазепин биотрансформациясининг тезлигини пасайтириши ва оқибатда, карбамазепиннинг қон плазмасидаги миқдорлари ошишига олиб келиши мумкин.

Бир вақтда буюришда карбамазепиннинг зардобдаги концентрацияси пасайиши мумкин, бу карбамазепин-эпоксид концентрациясининг ошиши билан боғлиқ бўлиб, бунда фелбаматнинг зардобдаги концентрацияси пасайиши мумкин. 

Карбамазепин ва карбамазепин-10,11-епоксиднинг биокираолишлиги ва/ёки клиренсини ўзгартиради; бу ҳолда плазмадаги карбамазепин концентрациясини назорат қилиш талаб этилади.

Парацетамол.

Карбамазепин ва парацетамолни (ацетаминофен) биргаликда қўллаш билан иккинчисининг биокираолишини камайиши мумкин.

Карбамазепин билан бир вақтда қўлланилган ҳолларда изониазид томонидан гепатотоксикликнинг ошиши ҳақида хабарлар мавжуд.

Карбамазепин билан биргаликда қўлланилганда нохуш неврологик реакциялар тез-тезлигининг ошишига олиб келиши мумкин (охирги мажмуада - ҳатто қон плазмасидаги фаол моддаларнинг терапевтик концентрациясида).

Бир вақтнинг ўзида қўлланилганда клиник намоён бўлиш билан биргаликда кечадиган гипонатремияга олиб келиши мумкин.

Карбамазепин деполяризация учрамайдиган мушак релаксантлари (масалан, панкуроний) нинг самараларига қарши таъсир кўрсатиши мумкин. Дори воситаларининг бундай мажмуаси қўлланган ҳолатда, кўрсатиб ўтилган миорелаксантлар дозани оширишга зарурият туғилиши мумкин; пациентларни диққат билан кузатиш лозим, чунки миорелаксантлар таъсирининг кутилганидан кўра янада тезроқ тўхтатиши мумкин. 

 

Сизга буюрилган дозадан юқорироқ доза қабул қилинганида дарҳол шифокорга мурожаат қилинг! 

Марказий нерв тизими: МНТ функциясининг сусайиши; дезориентация, уйқучанлик, қўзғалувчанлик, галлюцинациялар, кома; кўришнинг хиралашиши, тушунарсиз нутқ, дизартрия, нистагм, атаксия, дискинезия, гиперрефлексия (бошланишида), гипорефлексия (кейинроқ); тиришишлар, руҳий-ҳаракатли бузилишлар, миоклонус, гипотермия, мидриаз.

Нафас тизими: нафас олишнинг сусайиши, ўпка шиши.

Юрак қон-томир тизими: тахикардия, артериал гипотензия; гоҳида – гипертензия, QRS мажмуасининг кенгайиши билан кечувчи ўтказувчанликнинг бузилиши; юракнинг тўхтаб қолиши, синкопе.

МИЙ: қусиш, меъдадан овқат чиқишининг ушланиши, йўғон ичак моторикасининг сусайиши.

Сийдик чиқариш тизими: сийдикни тутилиши, олигурия ёки анурия; суюқлик ушланиши; карбамазепин самараси билан асосланган, антидиуретик гормон таъсири билан ўхшаш бўлган тарқалган гипонатриемия.

Лаборатория кўрсаткичлари томонидан ўзгаришлар: гипонатриемия, метаболик ацидоз эҳтимоли, гипергликемия эҳтимоли, креатининфосфокиназа мушак фракциясининг ортиши.

Бошида даволаш пациентнинг клиник ҳолатига асосланиши керак; пациентни шифохонага ётқизиш буюрилади. Карбамазепиннинг плазмадаги концентрациясини, ушбу восита билан заҳарланганликни тасдиқлаш ва дозани ошириб юборилганлик даражасини баҳолаш учун, аниқлаш амалга оширилади.

Меъда ичидаги борликни эвакуация қилиш, меъдани ювиш, фаоллаштирилган кўмирни қўллаш амалга оширилади. Меъда ичидаги борликнинг кеч эвакуация қилиниши кечиктирилган сўрилиш ва соғломлашиш даврида заҳарланиш белгиларининг қайта пайдо бўлишига олиб келиши мумкин. Жадал даволаш бўлимида симптоматик ушлаб турувчи даволаш, юрак фаолиятини мониторинг қилиш, электролитли бузилишларни синчковлик билан тўғрилаш қўлланилади. Ўзига хос зидди-заҳари мавжуд эмас.

Артериал гипотензия ривожланганда вена ичига допамин ёки добутамин киритиш буюрилади; юрак ритмининг бузилиши ривожланганида, даволаш шахсий тартибда танланади; тиришиш ривожланганда – тиришишга қарши воситалар киритилади; гипонатриемия (сувли заҳарланиш) ривожланганда – суюқлик киритилиши чекланади, бу мия шиши ривожланишининг олдини олишга ёрдам бериши мумкин. Кўмирли сорбентлар билан гемосорбцияни амалга ошириш тавсия қилинади. Жадаллаштирилган диурез, гемодиализ ва перитонеал диализларнинг самарасизлиги ҳақида хабарлар берилган.

Доза ошириб юборилиши белгиларининг у бошлангандан сўнг иккинчи ва учинчи кунида, препарат сўрилишининг секинлашиши билан асосланган, қайта кучайиши эҳтимолини олдиндан кўра билиш зарур.