-
Qo'llanilishi
Arterial gipertenziyani (shu jumladan renovaskulyar), surunkali yurak yetishmovchiligini, yurak chap qorinchasining simptomsiz disfunktsiyasini (kombinatsiyalangan terapiya tarkibida) davolash.
-
Qo'llash mumkin bo'lmagan holatlar
Preparatga yuqori sezuvchanlik yoki boshqa apf ingibitorlarini qabul qilish vaqtida angionevrotik shish rivojlanishi haqida anamnestik ma'lumotlar, porfiriya, homiladorlik, laktatsiya, bolalar yoshi, giperkaliemiya.
-
Qo'llash usuli
Og'iz orqali, ovqatdan oldin, ovqat paytida yoki ovqatdan keyin, chaynalmay, suv bilan ichiladi. Preparat dozasini bemorning holatiga qarab individual tarzda tanlanadi.
Arterial gipertenziya davolashda monoterapiyada tavsiya etiladigan boshlang'ich doza kuniga bir marta 5 mg ni tashkil etadi. Yetarli gipotonik ta'sir bo'lmaganda qabul qilish soni kuniga 2 martagacha oshiriladi. Zaruriyat tug'ilganda va preparat yaxshi ko'chirilsa, sutkalik doza oshirilishi mumkin. Odatda, 2-4 haftalik davolashdan so'ng aniqlanadigan sutkalik qo'llab-quvvatlovchi doza 10 dan 20 mg gacha, istisno holatlarda 40 mg, bir martalik yoki ikki marta qabul qilinadi. Maksimal sutkalik doza – 80 mg.
Diuretiklar qabul qilayotgan bemorlar uchun boshlang'ich doza bir martalik 2,5 mg ni tashkil etadi.
Davolash kursi uzoq muddatli, odatda butun umr davom etadi.
Preparatni arterial gipertenziya, diabetik nefropatiya bilan og'rigan bemorlarda qo'llash.
Agar diabetik nefropatiya normal qon bosimi fonida kechsa, kichik dozalardan – kuniga 2,5 yoki 5 mg foydalaniladi, agar arterial gipertenziya fonida bo'lsa, doza arterial gipertenziyada bo'lgani kabi tanlanadi (maksimal 40 mg/kun).
Buyrak kasalliklarida arterial gipertenziya davolashda KK 30 ml/min dan yuqori bo'lsa, boshlang'ich doza kuniga 5 mg, 30 ml/min dan kam bo'lsa – kuniga 2,5 mg. Doza asta-sekin, kamida 4 kunlik interval bilan oshiriladi. Maksimal sutkalik doza – 40 mg. Gemodializda bo'lgan bemorlar uchun gemodializ kuni doza 2,5 mg, qolgan kunlarda doza arterial bosim ko'rsatkichlari va yuqorida keltirilgan ko'rsatmalarga muvofiq tuzatiladi.
Chap qorincha yurakning simptomsiz disfunktsiyasini davolashda tavsiya etiladigan boshlang'ich doza kuniga ikki marta 2,5 mg ni tashkil etadi. Odatda qo'llab-quvvatlovchi doza – kuniga 2 marta 10 mg.
-
Nojo´ya ta´sirlar
Nojo'ya ta'sirlar odatda yengil ifodalangan va o'tkinchi xarakterga ega bo'lib, preparatni bekor qilishni talab qilmaydi.
Yurak-qon tomir tizimi tomonidan juda kam hollarda - arterial gipotenziya, shu jumladan ortostatik, hushdan ketish; stenokardiya, miokard infarkti, serebral insult, taxikardiya, yurak ritmining buzilishi, yurak urishi.
Markaziy asab tizimi va psixika tomonidan juda kam hollarda - bosh og'rig'i, bosh aylanishi, charchoqlik, asteniya; depressiya, ongning xiralashuvi, uyquning buzilishi, issiq bosilish, soch to'kilishi, impotensiya.
Sezgi organlari tomonidan juda kam hollarda - ko'rishning buzilishi, ta'm sezishning buzilishi, quloqda shovqin.
Ovqat hazm qilish trakti, jigar va oshqozon osti bezi tomonidan juda kam hollarda - ko'ngil aynishi, diareya, jigar transaminazalari faolligining oshishi, bilirubin, ishtahaning yo'qligi, qabziyat, pankreatit, gepatit, sariqlik, glossit, og'iz qurishi.
Nafas olish tizimi tomonidan - nohosil yo'tal, juda kam hollarda - bronxospazm, o'pkada infiltratlar, nafas qisishi.
Allergik, toksikoallergik va immunopatologik reaksiyalar juda kam hollarda - angionevrotik shish, teri toshmasi, eshakemi, qichishish.
Qizil volchankani eslatuvchi simptomokompleks rivojlanish holatlari tasvirlangan – artralgiya yoki artrit, mialgiya, isitma, serozit, vaskulit, fotosensibilizatsiya, teri toshmasi, leykotsitoz, eozinofiliya va SOE oshishi, antinuklear antitanachalar paydo bo'lishi.
Qon yaratuvchi tizim tomonidan juda kam hollarda – gemoglobin va gematokrit darajasining biroz pasayishi; neyropeniya, trombotsitopeniya, agranulotsitoz.
Siydik ajratish tizimi tomonidan - proteinuriya, kreatinin va qondagi qoldiq azot konsentratsiyasining qaytariladigan oshishi.
Suv-elektrolit muvozanati tomonidan kam hollarda – giperqaliemiya, gipernatriemiya.
Boshqalar - psoriazni eslatuvchi teri toshmasi, fotosensibilizatsiya, alopesiya, mushaklarda tirishish.
-
Farmakologik xususiyatlari
Angiotenzin-aylantiruvchi ferment (apf) faolligini susaytiradi, bu angiotenzin ii hosil bo‘lishining kamayishiga va uning arterial va venoz tomirlarga tomir toraytiruvchi ta’sirining bartaraf etilishiga olib keladi. Antigipertenziv ta’sir ko‘rsatadi, tomirlarning umumiy periferik qarshiligini pasaytiradi. Pre- va postyuklamani kamaytiradi, yurak chiqishini va yurakning daqiqalik hajmini yurak urish tezligini oshirmasdan ko‘paytiradi. O‘ng bo‘lmachada va kichik qon aylanish doirasida bosimni pasaytiradi. Uzoq muddatli qo‘llanganda yurakning kattalashgan o‘lchamlarini qisqartiradi. Buyrak usti bezlari po‘stlog‘ida aldosteron hosil bo‘lishini kamaytiradi.
Bir martalik qabuldan so‘ng antigipertenziv ta’sir 1 soatdan keyin yuzaga chiqadi, 4-6 soatda maksimal darajaga yetadi va 24 soatgacha saqlanib turadi. Arterial bosimni (ab) optimal pasaytirishga erishish uchun preparatni bir necha hafta davomida qo‘llash talab etiladi.
-
Maxsus ko'rsatmalar
Preparatni buyurishda quyidagi bemorlarda ehtiyotkorlik bilan qo‘llash lozim: renovaskulyar gipertenziyali bemorlar, og‘ir yurak yetishmovchiligi bo‘lgan bemorlar (ayniqsa diuretiklar qabul qilayotganlar), buyrak funksiyasi buzilgan bemorlar (davolashning dastlabki haftalarida buyrak funksiyasini muntazam nazorat qilish ko‘rsatilgan), arterial gipertenziyasi bo‘lgan va renin darajasi yuqori bo‘lgan bemorlar, yurak yetishmovchiligi, yurak ishemik kasalligi, serebrovaskulyar kasalliklar, giponatriemiya, yuqori dozalarda diuretiklar qabul qilayotgan yoki yaqinda qabul qilgan bemorlar, gemodializda bo‘lgan bemorlar. Shuningdek, aylanayotgan qon hajmining sezilarli kamayishi yoki har qanday kelib chiqishli elektrolit buzilishlari, qandli diabeti bo‘lgan bemorlarda. Sanab o‘tilgan toifalardagi bemorlarda preparat bilan davolashni doimiy kuzatuv sharoitida kamida 2 soat davomida boshlash kerak, davolash davomida muntazam nazorat, hech bo‘lmaganda dastlabki 2 hafta davomida, shuningdek, preparat yoki diuretiklar dozasini oshirishda zarur. Imkon qadar diuretiklarni preparatni qabul qilishdan ikki-uch kun oldin bekor qilish kerak. Yurak yetishmovchiligi bo‘lgan bemorlarni preparat bilan davolashda kaliy tejovchi diuretiklar va yuqori dozalarda diuretiklardan foydalanishdan saqlanish lozim. Ortikcha gipotenziya rivojlangan taqdirda bemorni yotqizish va zarur bo‘lsa, vena ichiga (v/v) izotonik natriy xlorid eritmasi yuborish kerak. O‘tkinchi gipotenziya arterial bosim barqarorlashganidan so‘ng preparat bilan davolashni davom ettirishga qarshi ko‘rsatma emas. Takroran og‘ir gipotenziya yuzaga kelsa, preparat dozasini kamaytirish yoki bekor qilish kerak. Enalapril umumiy narkoz vositalari bilan birga qo‘llanganda jarrohlik amaliyotlari vaqtida arterial gipotenziya rivojlanishida qo‘shimcha suyuqlik hajmini yuborish kerak.
Preparat samaradorligi bemor tomonidan natriy xlorid (osh tuzi) miqdori yuqori bo‘lgan ovqat iste’mol qilinsa kamayishi mumkin.
Parashitovid bez funksiyasini tekshirishdan oldin preparatni bekor qilish kerak.
Preparat qabul qilayotgan bemorlarga arterial gipotenziya rivojlanish xavfi tufayli spirtli ichimliklar iste’mol qilish tavsiya etilmaydi.
Uzoq muddatli davolash jarayonida periferik qon manzarasini nazorat qilish ko‘rsatilgan.
Agar preparat bilan davolash davrida homiladorlik yuzaga kelsa, preparatni imkon qadar tezroq bekor qilish va homiladorlikda qarshi ko‘rsatilmagan boshqa gipotenziya dori vositasiga o‘tish kerak.
Davolash boshida avtomobil boshqarish yoki tezkor reaksiya va yuqori e’tibor talab qiladigan boshqa ishlarni bajarishdan tiyilish lozim, chunki arterial bosimning haddan tashqari pasayishi tufayli to‘satdan bosh aylanishi paydo bo‘lishi mumkin.
Preparatni bolalar uchun yetib bo‘lmaydigan joyda saqlash va yaroqlilik muddati tugaganidan keyin ishlatmaslik kerak.
-
Dorilarning o'zaro ta'siri
Dori vositasining diuretiklar, boshqa antihipertenziv dori vositalari, periferik vazodilatatorlar, nitratlar, umumiy narkoz vositalari bilan bir vaqtda qabul qilinishi gipotenziya ta'sirini kuchaytiradi va arterial gipotenziya rivojlanish xavfini oshiradi.
Cimetidin enalaprilning ta'sirini uzaytiradi.
Nonsteroid yallig'lanishga qarshi dori vositalari (shu jumladan, asetilsalisil kislotasi) bilan bir vaqtda qabul qilinishi enalaprilning gipotenziya ta'sirini kamaytirishi va buyrak funksiyasining buzilishi xavfini oshirishi mumkin, kaliy saqlovchi diuretiklar (spironolakton, amilorid, triampterin) yoki kaliy preparatlari bilan - giperkaliemiya rivojlanishi mumkin (qon tarkibidagi kaliy darajasini tez-tez nazorat qilish zarur), litiy preparatlari bilan - litiyning organizmdan chiqarilishining sekinlashishi sababli ularning nojo'ya ta'sirlarining oshishi mumkin (qon tarkibidagi litiy darajasini muntazam nazorat qilish zarur), alkogol (spirtli ichimliklar) bilan - ta'sirlarning o'zaro kuchayishi sodir bo'ladi, arterial gipotenziya rivojlanish xavfini oshiradi, teofillin o'z ichiga olgan preparatlar bilan - ularning samaradorligi kamayadi.
-
Dozani oshirib yuborilishi
Belgilari: aniq pasaygan qon bosimi, kollaps.
Davolash: bemorni pastki tanasini ko'tarilgan holatga o'tkazish. Yengil holatlarda ichga berish, og'ir holatlarda esa venaga natriy xloridning izotonik eritmasini yoki plazma almashtiruvchilarni kiritish, zarurat bo'lsa - angiotenzin ii. Preparatni chiqarishni tezlashtirish uchun gemodializdan foydalanish mumkin.