Maxsus ko'rsatmalar
Jiddiy teri reaksiyalari (Layell sindromi) rivojlanish xavfi oshadi. Bundan tashqari, lamotriginning plazmadagi konsentratsiyasi oshadi (valproat natriy uning jigar metabolizmini sekinlashtiradi). Agar bunday kombinatsiya zarur bo‘lsa, klinik monitoringni qat’iy ta’minlash kerak. Ehtiyot choralarini talab qiluvchi kombinatsiyalar Karbapenemlar Karbapenemlar bilan birga qabul qilinganda, valpro kislotasining plazmadagi konsentratsiyasi 2 kun ichida 60-100% ga kamayadi. Ushbu plazmadagi valpro kislotasi konsentratsiyasining pasayishi juda tez rivojlanadi va nazorat qilib bo‘lmaydi, shuning uchun karbapenemlarni holati barqaror va tutqanoq nazorat ostida bo‘lgan bemorlarga buyurishdan saqlanish kerak. Karbamazepin Karbamazepinning faol metabolitining plazmadagi konsentratsiyasi oshishi va dozani oshirib yuborish belgilari, shuningdek, karbamazepin jigar metabolizmini rag‘batlantirishi natijasida valpro kislotasining plazmadagi konsentratsiyasi pasayishi. Klinik kuzatuv, plazmadagi konsentratsiyalarni aniqlash va antikonvulsant preparatlar dozasini tuzatish tavsiya etiladi. Felbamat Valpro kislotasining plazmadagi konsentratsiyasi oshishi va dozani oshirib yuborish xavfi. Felbamat bilan davolash davomida va uni bekor qilgandan so‘ng klinik va laborator monitoring, ehtimol, valproat dozasini tuzatish tavsiya etiladi. Fenobarbital, primidon Ko‘pincha bolalarda fenobarbital va primidonning plazmadagi konsentratsiyasi oshishi va dozani oshirib yuborish simptomlari kuzatiladi. Bundan tashqari, fenobarbital yoki primidon ta’sirida valpro kislotasining jigar metabolizmi kuchayishi bilan bog‘liq ravishda valpro kislotasining plazmadagi konsentratsiyasi pasayadi. Kombinatsiyalangan davolashning dastlabki 15 kunida klinik monitoring va sedativ ta’sir belgilari paydo bo‘lsa, fenobarbital yoki primidon dozasini zudlik bilan kamaytirish, har ikkala antiepileptik preparatning plazmadagi konsentratsiyasini monitoring qilish tavsiya etiladi. Fenitoin (va, ehtimol, fosfenitoin) Fenitoinning plazmadagi konsentratsiyasi o‘zgaradi. Bundan tashqari, fenitoin ta’sirida valpro kislotasining jigar metabolizmi kuchayishi natijasida valpro kislotasining plazmadagi konsentratsiyasi pasayishi xavfi mavjud. Klinik monitoring, plazmadagi konsentratsiyalarni aniqlash va, ehtimol, har ikkala antiepileptik preparat dozasini tuzatish tavsiya etiladi. Topiramat Valproat bilan birga buyurilganda, odatda valproat bilan bog‘liq bo‘lgan gipermmoniemiya yoki ensefalopatiya rivojlanish xavfi mavjud. Davolash boshida va yuqorida ko‘rsatilgan holatlarni taxmin qilishga imkon beruvchi simptomlar paydo bo‘lganda, klinik va laborator monitoringni diqqat bilan o‘tkazish tavsiya etiladi. E’tiborga olish kerak bo‘lgan kombinatsiyalar Nimodipin (og‘iz orqali va, ehtimol, parenteral yuborish uchun) Nimodipinning plazmadagi konsentratsiyasi oshishi gipotonik ta’sirning kuchayishiga olib keladi (valpro kislotasi uning metabolizmini bostiradi). Boshqa o‘zaro ta’sir shakllari Og‘iz orqali kontratseptivlar Valproat gormonal kontratseptsiya samaradorligiga ta’sir qilmaydi.
Valproat qo‘llash mumkin emas (qarang bo‘limlar «Qo‘llash mumkin bo‘lmagan holatlar» va «Qo‘llash xususiyatlari»)
- homiladorlik davrida, boshqa davolash usullari samarasiz yoki yomon o‘zlashtirilgan hollardan tashqari;
- reproduktiv yoshdagi ayollarga, agar Homiladorlikning oldini olish dasturi shartlari bajarilmagan bo‘lsa
Homiladorlik
Teratogenlik va asab tizimi rivojlanishiga ta’siri
Valproatni monoterapiya yoki boshqa antiepileptik vositalar bilan birga politerapiya sifatida qo‘llash ko‘pincha homiladorlikning noxush klinik oqibatlari bilan bog‘liq. Mavjud ma’lumotlar shuni ko‘rsatadiki, valproat ishtirokidagi antiepileptik dori vositalari bilan politerapiya valproat monoterapiyasiga nisbatan tug‘ma nuqsonlar xavfini oshirishi mumkin. Valproat hayvonlarda ham, odamlarda ham platsentar to‘siqdan o‘tishi ko‘rsatilgan (qarang «Farmakokinetika» bo‘limi). Hayvonlarda teratogen ta’sir sichqon, kalamush va quyonlarda namoyon bo‘lgan (qarang «Klinikgacha xavfsizlik ma’lumotlari» bo‘limi).
Tug‘ma nuqsonlar
Meta-tahlilga kiritilgan reyestr va kohort tadqiqotlari ma’lumotlari shuni ko‘rsatadiki, homiladorlik davrida valproat monoterapiyasini olgan epilepsiyali ayollardan tug‘ilgan bolalarning 10,73%ida tug‘ma nuqsonlar aniqlangan (95% ishonch oralig‘i 8,16 – 13,29). Ushbu eng ko‘p uchraydigan nuqsonlar xavfi umumiy populyatsiyaga nisbatan yuqoriroq, umumiy populyatsiyada xavf taxminan 2-3% ni tashkil etadi. Bu xavf doza bog‘liq, biroq xavf yo‘q bo‘ladigan doza chegarasini aniqlashning imkoni yo‘q.
Mavjud ma’lumotlar kichik va katta nuqsonlar chastotasining oshganini ko‘rsatadi. Eng ko‘p uchraydigan nuqsonlar asab naychasi nuqsonlari (taxminan 2-3%), yuz dismorfizmi, yuqori lab va tanglayning bitishmasligi, kraniostenoz, yurak, buyrak va siydik-tanlov tizimi nuqsonlari (ayniqsa, gipospadiya), oyoq-qo‘l nuqsonlari (shu jumladan, ikki tomonlama radial suyak nuqsoni) va turli tizimlarning ko‘p sonli anomaliyalarini o‘z ichiga oladi.
Valproatga in utero ta’sir qilish quloq va/yoki burun nuqsonlari (ikkilamchi ta’sir) va/yoki eshitish funksiyasiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri toksik ta’sir natijasida eshitish buzilishlari yoki yo‘qolishiga olib kelishi mumkin. Bir yoki ikki tomonlama karsoqlik yoki eshitish buzilishlari holatlari tasvirlangan. Barcha holatlarda oqibatlar haqida xabar berilmagan. Oqibatlar haqida xabar berilgan hollarda, ko‘pchilikda buzilishlar bartaraf etilmagan.
Asab tizimi rivojlanishining buzilishlari
Mavjud ma’lumotlar shuni ko‘rsatadiki, valproatga in utero ta’sir qilish natijasida bolalarda asab tizimi rivojlanishining buzilishlari xavfi oshadi. Bu xavf, ehtimol, doza bog‘liq, biroq mavjud ma’lumotlar asosida xavf yo‘q bo‘ladigan doza chegarasini aniqlashning imkoni yo‘q. Homiladorlikning aniq davri, bu ta’sirlar xavfi mavjud bo‘lgan davr aniqlanmagan va butun homiladorlik davomida xavf ehtimoli istisno qilinmaydi.
Valproatga in utero ta’sir qilgan maktabgacha yoshdagi bolalar ishtirokida o‘tkazilgan tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, taxminan 30-40% hollarda rivojlanishning kechikishi, masalan, nutq va yurishning kechikishi, intellektual funksiyalarning pasayishi, til ko‘nikmalarining yetarli emasligi (og‘zaki nutq va tilni tushunish) va xotira buzilishlari kuzatilgan.
Valproatga in utero ta’sir qilgan maktab yoshidagi bolalarda (6 yosh) aniqlangan intellekt koeffitsienti (IQ) o‘rtacha boshqa antiepileptik vositalarga ta’sir qilgan bolalarnikidan 7-10 ball past bo‘lgan. Boshqa omillarning roli istisno qilinmasa-da, mavjud dalillar shuni ko‘rsatadiki, valproatga in utero ta’sir qilgan bolalarda intellektual funksiyalarning pasayishi xavfi onaning IQ darajasiga bog‘liq bo‘lmasligi mumkin.
Uzoq muddatli oqibatlar bo‘yicha ma’lumotlar cheklangan.
Mavjud populyatsion tadqiqot ma’lumotlari shuni ko‘rsatadiki, valproatga in utero ta’sir qilgan bolalarda autizm spektri buzilishlari (taxminan 3 baravar) va bolalar autizmi (taxminan 5 baravar) rivojlanish xavfi, ta’sir qilmagan populyatsiyaga nisbatan yuqoriroq.
Boshqa populyatsion tadqiqot ma’lumotlari shuni ko‘rsatadiki, valproatga in utero ta’sir qilgan bolalarda diqqat yetishmovchiligi va giperaktivlik sindromi (DYGS) rivojlanish xavfi (taxminan 1,5 baravar) valproat ta’sir qilmagan populyatsiyaga nisbatan yuqoriroq.
Reproduktiv yoshdagi ayollar Depakin preparatini reproduktiv yoshdagi ayollarga boshqa davolash usullari samarasiz yoki bemor tomonidan yomon o‘zlashtirilgan hollardan tashqari buyurish mumkin emas. Boshqa davolash usullarini qo‘llash imkoni bo‘lmasa, Depakin preparatini faqat Homiladorlikning oldini olish dasturi talablariga rioya qilingan holda buyurish mumkin (qarang «Qo‘llash xususiyatlari»), xususan:
· bemor homilador emas (davolash boshida va davolash davomida vaqti-vaqti bilan kamida 25 mME/ml sezgirlikdagi plazma qonida homiladorlik testi natijalari manfiy);
· bemor kamida bir samarali kontratseptsiya usulidan foydalanadi;
· bemor valproatni homiladorlik davrida qo‘llash xavflari haqida xabardor qilingan
Reproduktiv yoshdagi ayollarda davolash fonida foyda/xavf nisbatini muntazam (kamida har yili) qayta baholash zarur
Estrogen saqlovchi preparatlar Estrogen saqlovchi preparatlar, shu jumladan estrogenli gormonal kontratseptivlar, valproat klirensini oshirishi mumkin, bu esa, o‘z navbatida, valproatning qon zardobidagi konsentratsiyasini kamaytiradi va valproat samaradorligini pasaytirishi mumkin (qarang «Qo‘llash xususiyatlari» va «Boshqa dori vositalari va boshqa o‘zaro ta’sir turlari bilan o‘zaro ta’siri» bo‘limlari)
Agar ayol homiladorlikni rejalashtirsa Valproat bilan davolashni rejalashtirayotgan yoki homilador bo‘lgan ayollarni epilepsiyani davolashda tajribali mutaxassis tomonidan qayta baholash zarur. Imkon qadar, homiladorlikdan oldin va kontratseptsiya usullarini to‘xtatishdan oldin ayollarga preparatni muqobil davolash usuliga o‘tkazish choralarini ko‘rish kerak (qarang «Qo‘llash xususiyatlari»). Agar bunday o‘tkazish imkoni bo‘lmasa, valproatni tug‘ilmagan bola uchun xavfi haqida qo‘shimcha maslahat berish va ayolga oilani rejalashtirish bo‘yicha to‘g‘ri qaror qabul qilish uchun yetarli ma’lumot berish zarur.
Homiladorlikdan oldin va homiladorlik boshida foliy kislotasi preparatlarini qabul qilish, barcha homiladorliklarda uchraydigan asab naychasi nuqsonlari xavfini kamaytirishi mumkin. Biroq, mavjud ma’lumotlar valproat ta’sirida yuzaga keladigan tug‘ma nuqsonlar yoki rivojlanish nuqsonlarini oldini olishini tasdiqlamaydi.
Homilador ayollar Epilepsiyani davolash uchun homiladorlik davrida valproatni qo‘llash mumkin emas, muqobil davolash usuli mavjud bo‘lmagan hollardan tashqari (qarang «Qo‘llash mumkin bo‘lmagan holatlar» va «Qo‘llash xususiyatlari» bo‘limlari)
Valproat qabul qilayotgan ayol homilador bo‘lsa, uni zudlik bilan muqobil davolash usullarini ko‘rib chiqish uchun mutaxassisga yuborish kerak.
Homiladorlik davrida toniko-klonik tutqanoqlar va epileptik status gipoksiyasi ayolda va homilada o‘lim xavfi bilan birga bo‘lishi mumkin.
Agar valproatni homiladorlik davrida qo‘llash xavflari ma’lum bo‘lsa va muqobil davolash usullarini qo‘llash imkoniyati ko‘rib chiqilgandan so‘ng, istisno holatlarda homilador ayolga epilepsiyani davolash uchun valproat buyurilishi zarur bo‘lsa, quyidagilar tavsiya etiladi:
Minimal samarali dozani qo‘llash va valproatning sutkalik dozasini bir necha qabulga bo‘lib qabul qilish kerak. Plazmadagi yuqori cho‘qqi konsentratsiyalarni oldini olish uchun uzaytirilgan ta’sirga ega dori shaklini boshqa dori shakllariga nisbatan afzal ko‘rish tavsiya etiladi (qarang «Qo‘llash usuli va dozalari»).
Homiladorlik davrida valproat qabul qilgan barcha bemor ayollar va ularning hamkorlarini teratologiya bo‘yicha tajribaga ega mutaxassisga yuborish va homiladorlik davrida davolash bo‘yicha baholash va maslahat berish zarur.
Homila asab naychasi nuqsonlari yoki boshqa nuqsonlarni aniqlash uchun maxsus prenatal monitoring o‘tkazish zarur.
Tug‘ruqdan oldin Tug‘ruqdan oldin homilador ayolda qon ivish ko‘rsatkichlarini, xususan, trombotsitlar miqdori, fibrinogen darajasi va qon ivish vaqti (aktivlashtirilgan qisman tromboplastin vaqti, aQTV) ni aniqlash uchun tahlillar o‘tkazish kerak.
Neonatal davrda xavf Juda kam hollarda homiladorlik davrida valproat qabul qilgan onalardan tug‘ilgan yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda gemorragik sindrom holatlari haqida xabar berilgan. Ushbu gemorragik sindrom trombotsitopeniya, gipofibrinogenemiya va/yoki boshqa ivish omillari darajasining pasayishi bilan bog‘liq. Afibrinogenemiya ham xabar qilingan, bu o‘limga olib kelishi mumkin. Biroq, ushbu sindromni fenobarbital va ferment induktorlaridan kelib chiqqan K vitamini darajasining pasayishidan farqlash kerak. Onada gemostaz ko‘rsatkichlarini baholash natijalari normal bo‘lsa ham, uning yangi tug‘ilgan bolasida gemostaz buzilishini istisno qilmaydi. Shu sababli, yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda trombotsitlar soni, plazmadagi fibrinogen darajasi, koagulyatsion testlar va ivish omillarini aniqlash zarur.
Homiladorlikning uchinchi trimestrida valproat qabul qilgan onalardan tug‘ilgan yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda gipoglikemiya holatlari haqida xabar berilgan.
Homiladorlik davrida valproat qabul qilgan onalardan tug‘ilgan yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda gipotiroidizm holatlari haqida xabar berilgan.
Homiladorlikning oxirgi trimestrida valproat qabul qilgan onalardan tug‘ilgan yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda bekor qilish sindromi (xususan, asabiy qo‘zg‘aluvchanlik, asabiylashish, qo‘zg‘aluvchanlik, asab-reflektor qo‘zg‘aluvchanlik, giperkineziya, tonik buzilishlar, tremor, tutqanoqlar va buzilishlar ko‘rinishida) rivojlanishi mumkin.
Yangi tug‘ilgan chaqaloqlar/katta yoshdagi bolalarning holatini nazorat qilish Valproatga in utero ta’sir qilgan bolalarda asab-psixik rivojlanish ko‘rsatkichlarini diqqat bilan nazorat qilish va zarurat tug‘ilganda imkon qadar erta mos davolashni tayinlash kerak.
Emizish Valproat ona suti orqali ona qon plazmasidagi darajasining 1 dan 10% gacha konsentratsiyada ajraladi. Ushbu preparat bilan davolangan onalardan tug‘ilgan yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda/qisqa yoshdagi bolalarda qon tizimi buzilishlari kuzatilgan (qarang «Nojo‘ya reaksiyalar» bo‘limi).
Depakin preparatini qabul qilishni to‘xtatish yoki emizishni to‘xtatish/voz kechish to‘g‘risida qaror qabul qilishda bolaga emizish foydasi va ayol uchun davolash foydasini hisobga olish kerak.
Fertillik
Valproat qabul qilgan ayollarda amenoreya, tuxumdon polikistoz va testosteron darajasining oshishi holatlari haqida xabar berilgan (qarang «Nojo‘ya reaksiyalar» bo‘limi). Valproat qo‘llash erkaklarda fertil funksiyaning buzilishiga (xususan, spermatozoidlarning harakatchanligi pasayishiga) olib kelishi mumkin (qarang «Nojo‘ya reaksiyalar» bo‘limi). Xabar berilgan hollarda, fertil disfunktsiya qaytar va davolash to‘xtatilgandan so‘ng yo‘qoladi.
Avtotransport yoki boshqa mexanizmlarni boshqarish tezligiga ta’sir qilish qobiliyati Bemorlarni, ayniqsa, avtotransport boshqaradigan yoki boshqa mexanizmlardan foydalanadiganlarni, ayniqsa, kombinatsiyalangan antiepileptik terapiya yoki preparatni uyquchanlik chaqiruvchi boshqa dori vositalari bilan birga qabul qilganda, uyquchanlik paydo bo‘lish xavfi haqida ogohlantirish kerak.
Dorilar
Dorixona kosmetikasi
Ona va bola
Tibbiy mahsulotlar
Gigiena va parvarish
Vitaminlar va BFQ
Qo'shimcha mahsulotlar
