Farmakologik xususiyatlari
Farmakodinamikasi
Sintetik analog shishkovid tanasi gormoni (epifiz) adaptogen, sedativ, uyqu keltiruvchi ta'sir ko'rsatadi. Tsirkadiy ritmlarni normallashtiradi. O'rta miyada va gipotalamusda gamma-aminobutir kislotasi (GABA) va serotoning konsentratsiyasini oshiradi, GABA, dopamin va serotinning sintezida ishtirok etuvchi piridoksalkinaza faoliyatini o'zgartiradi.
Uyqu-bodirlik tsiklini, kunlik lokomotor faoliyat va tana haroratidagi o'zgarishlarni tartibga soladi, miyaning intellektual-mnestik funksiyalariga, emotsional-shaxsiy sohasiga ijobiy ta'sir ko'rsatadi. Biologik ritmni tashkil etishga va tungi uyquni normallashtirishga yordam beradi.
Uyqu sifatini yaxshilaydi, uyquga ketishni tezlashtiradi, neyroendokrin funksiyalarni tartibga soladi. Meteorologik sezgir odamlarning organizmini ob-havo sharoitlaridagi o'zgarishlarga moslashtiradi.
Farmakokinetikasi
Absorbsiya
Melatonin ichga qabul qilingandan so'ng tezda oshqozon-ichak traktida so'riladi. Qariyalarda so'rilish tezligi 50% ga kamayishi mumkin. Melatoninning kinetikasi 2 - 8 mg oralig'ida chiziqli. Ichga 3 mg qabul qilinganda, Smax plazma qonida va tupurikda mos ravishda 20 daqiqa va 60 daqiqada erishiladi.
Eng yuqori konsentratsiyaga erishish vaqti Tmax qon serumida 60 daqiqa (normal oralig'i 20-90 daqiqa). 3-6 mg melatonin qabul qilinganda, qon serumida eng yuqori konsentratsiya Smax odatda tungi endogen melatoninning serumdagi konsentratsiyasidan 10 baravar ko'p. Oziq-ovqat bilan birga qabul qilish melatoninning so'rilishini kechiktiradi.
Biodostupnost
Melatoninning og'iz orqali qabul qilinganda biodostupnosti 9 dan 33% gacha o'zgaradi (taxminan 15% ni tashkil etadi).
Ta'sirlanish
In vitro tadqiqotlarda melatoninning plazma oqsillari bilan bog'lanishi 60% ni tashkil etadi. Asosan melatonin albumin, α-kislota glyukoprotein va yuqori zichlikdagi lipoproteinlar bilan bog'lanadi. Ta'sirlanish hajmi Vd taxminan 35 litr. Tezda tupurikda taqsimlanadi va qon-beyin to'sig'idan o'tadi, plasentada aniqlanadi. Spinal suyuqlikdagi konsentratsiya plazmadagidan 2,5 baravar past.
Biotransformatsiya
Melatonin asosan jigar tomonidan metabolizatsiya qilinadi. Ichga qabul qilingandan so'ng melatonin jigar orqali birinchi o'tishda sezilarli o'zgarishga uchraydi, bu yerda uning gidroksillanishi va sulfat va glukuronid bilan kon'yugatsiyasi sodir bo'ladi, 6-sulfatoksimelatonin hosil bo'ladi; presistemal metabolizm darajasi 85% gacha yetishi mumkin.
Eksperimental tadqiqotlar melatoninning metabolizmi jarayonida CYP1A1, CYP1A2 va ehtimol CYP2C19 izofermentlarining ishtirok etishini taxmin qilishga imkon beradi. Melatoninning asosiy metaboliti - 6-sulfatoksimelatonin, faol emas.
Chiqarish
Melatonin organizmdan buyraklar orqali chiqariladi. Melatoninning o'rtacha yarim chiqarilish davri (T1/2) 45 daqiqa. Chiqarish siydik orqali amalga oshiriladi, taxminan 90% 6-gidroxymelatoninning sulfat va glukuronid kon'yugatlari shaklida, taxminan 2% - 10% esa o'zgarmagan holda chiqariladi.
Farmakokinetik ko'rsatkichlarga yosh, kofein qabul qilish, chekish, og'iz kontratseptivlarini qabul qilish ta'sir qiladi. Tanqis holatdagi bemorlarda so'rilish tezligi oshgan va chiqarilish buzilgan.
Qari bemorlar
Melatoninning metabolizmi yosh o'tishi bilan sekinlashishi ma'lum. Turli dozalar bilan melatoninning ko'rsatkichlari ostidagi maydonning qiymatlari (AUC) va Smax qariyalarda yuqori bo'lib, bu guruh bemorlarida melatoninning metabolizmining pasayishini aks ettiradi.
Buyrak funksiyasi buzilgan bemorlar Uzun muddatli davolashda melatoninning to'planishi kuzatilmagan. Ushbu ma'lumotlar insonda melatoninning qisqa yarim chiqarilish davri bilan mos keladi.
Jigar funksiyasi buzilgan bemorlar Jigar melatoninning metabolizmidagi asosiy organ bo'lib, shuning uchun jigar kasalliklari endogen melatoninning konsentratsiyasini oshiradi. Jigar sirrozi bilan bemorlarda melatoninning plazmadagi konsentratsiyasi kun davomida sezilarli darajada oshgan.