Farmakodinamiya

B guruhi vitaminlari turli kimyoviy tuzilishga ega bo‘lgan organik moddalardir, ular organizmning hayotiy muhim funksiyalarini ta’minlash uchun zarur. Ular past konsentratsiyalarda biologik faol bo‘lib, hujayra funksiyalarini tartibga solishda ishtirok etadi. B guruhi vitaminlari ko‘plab ferment tizimlari tarkibiga kiradi, uglevodlar, oqsillar va yog‘larning almashinuvi, nuklein kislotalar sintezida ishtirok etadi. Bir vaqtda qo‘llanganda vitaminlar kuchliroq va kompleks biologik ta’sir ko‘rsatadi, B guruhi vitaminlarining birgalikda qo‘llanilishi ularning sinergizmini keltirib chiqaradi. Vitamin B1 pirfosfatga aylangandan so‘ng, koferment sifatida uglevodlar, oqsillar almashinuvi va nuklein kislotalar sintezida ishtirok etadi. Sinapslarda nerv impulslarini o‘tkazishga ta’sir qiladi. Riboflavinning fiziologik ta’siri uning organizmdagi oksidlanish-qaytarilish jarayonlarida ishtirok etishi bilan belgilanadi. Uglevod almashinuvini yaxshilaydi, lipid almashinuvini yaxshilashga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi, shuningdek, aminokislotalar sintezi bilan bog‘liq. Riboflavin temir va porfirinlar almashinuvida, shuningdek, gemoglobin sintezi va hujayra nafas olishida ishtirok etadi. Vitamin B6 dekarboksilaza va transaminaza kabi fermentlar tarkibiga kiradi. Erkin aminokislotalar va oqsillar almashinuvida ishtirok etadi. Gistamin almashinuvida muhim rol o‘ynaydi. Yog‘lar almashinuvi jarayonlarida ishtirok etadi. Markaziy va periferik asab tizimi, teri va ovqat hazm qilish organlarining normal faoliyati uchun zarur. Nikotinamid nikotin kislotasining amid sifatida NAD va NADF kodegidrazlar tarkibiga kiradi, ular vodorod tashishda va oksidlanish-qaytarilish jarayonlarini amalga oshirishda ishtirok etadi, to‘qima nafas olishi uchun zarur. Nikotinamid periferik tomirlarni kengaytiradi va plazmadagi xolesterin va triglitseridlar darajasini pasaytiradi.

Farmakokinetika

Taqqoslanishi. Qabul qilingan vitamin B6 dozasining 70-80% gacha mushaklarda, 10% gacha jigarda, qolgan qismi boshqa to‘qimalarda taqsimlanadi. Uning normal plazmadagi konsentratsiyasi o‘rtacha 6 mkmol/100 ml ni tashkil etadi. Piridoksal fosfat plazma oqsillari bilan to‘liq bog‘lanadi. Piridoksin plazma oqsillari bilan bog‘lanmaydi. Riboflavin turli to‘qimalarda bir xilda taqsimlanadi. Vitamin B1 deyarli barcha to‘qimalarda bir xilda taqsimlanadi.

Metabolizm. Vitamin B1 sezilarli darajada metabolizmga uchraydi, uning asosiy metabolitlari tiaminkarbon kislotasi va piramin hisoblanadi. Piridoksin va piridoksamin piridoksalkinaza fermenti tomonidan fosforillanadi va so‘ngra flavinozavisim ferment yordamida piridoksal 5’-fosfatga aylanadi. Erkin piridoksalning biotransformasiyasida ishqoriy fosfataza, jigar va buyrak aldegidoksidaza va piridoksaldegidrogenaza ishtirok etadi. Nikotinamid N-metil-nikotinamidga metabolizmga uchraydi, u keyinchalik N-metil-4-piridon-3-karboksamidga oksidlanadi. Uning yarim chiqarilish davri taxminan 40 daqiqa.

Chiqarilishi

Vitamin B1 siydik bilan va qisman - o‘t bilan chiqariladi, bunda uning bir qismi ichak-jigar aylanishiga uchraydi. Vitamin B1 ona sutiga o‘tadi. Vitamin B2 siydik bilan o‘zgarmagan holda va oz qismi riboflavin-5-fosfat shaklida chiqariladi. Vitamin B2 ning nofaol metabolitlari ham siydik bilan chiqariladi. Uning yarim chiqarilish davri 14 soatni tashkil etadi. Vitamin B6 asosan metabolitlar ko‘rinishida siydik bilan chiqariladi. Uning yarim chiqarilish davri 15-20 kunni tashkil etadi. Gemodializ yo‘li bilan chiqariladi. Shuning uchun gemodializda bo‘lgan bemorlarni yuqori dozalarda - tavsiya etilgan dozadan 100% dan 300% gacha - davolash kerak. Nikotinamid terapevtik dozalarda qo‘llangandan so‘ng siydikda faqat o‘zgarmagan nikotinamid izlari aniqlanadi. Yarim chiqarilish davri 40 daqiqa. 

 Siptomlar. Preparatning yuqori dozalari qo‘llanilganda qo‘zg‘alish, qo‘rquv, tremor, uyqusizlik, gerpes, bosh og‘rig‘i, tutqanoq paydo bo‘lishi mumkin.

Davolash. Simptomatik davolash o‘tkaziladi. 

 

Vitamin V Kompleksni xavfli o‘smali kasalliklari bo‘lgan bemorlarga ehtiyotkorlik bilan buyurish kerak, chunki hujayra proliferatsiyasini (tiamin hisobiga) stimullash ehtimoli mavjud. Anafilaktik shok (ya'ni, tiamin shoki) rivojlanish ehtimoli tufayli, Vitamin V Kompleks in'ektsiya uchun eritmasini qo‘llashdan oldin teri-allergik sinama o‘tkazish tavsiya etiladi. Piridoksinning kunlik dozasidan oshib ketilganda (kuniga 100 mg dan ortiq) uzoq muddat davomida periferik polinevropatiya rivojlanishi mumkin, bu ataksiya va tovonlarda kuydiruvchi og‘riq ko‘rinishida namoyon bo‘ladi. Piridoksin siydikda urobilinogenni Erlich reaktivi yordamida aniqlashda soxta musbat natijalar berishi mumkin. Riboflavin siydik rangini sariq-to‘q sariq rangga o‘zgartirishi mumkin. Preparat (tarkibida nikotinamid mavjudligi sababli) oshqozon yarasi, gastrit, gemorragiyalar, podagra, jigar va o‘t yo‘llari zararlanishi bo‘lgan bemorlarga, ayniqsa Vitamin V Kompleks preparatini uzoq muddat qo‘llash zarur bo‘lsa, ehtiyotkorlik bilan buyurilishi kerak. Bunday hollarda transaminaza, shuningdek, shchelochnoy fosfataza, gamma-glutamiltransferaza (GGT) va bilirubin, siydik kislotasi va trombotsitlar funksiyasi darajalarini nazorat qilish zarur. Preparat yordamchi modda sifatida metilparagidroksibenzoat saqlaydi, uni qo‘llashda allergik reaksiyalar paydo bo‘lishi mumkin. Asosan bu kechikkan tipdagi reaksiyalar, masalan, kontakt dermatitlar. Kamdan-kam hollarda darhol tipdagi reaksiyalar, masalan, urtikariya va bronxospazm bo‘lishi mumkin.

Homiladorlik yoki emizish davrida qo‘llanishi

Homiladorlik

Dori vositasini homiladorlik davrida terapevtik dozalarda qo‘llash mumkin. Yuqori dozalarda in utero qo‘llash yangi tug‘ilgan chaqaloqda piridoksinga bog‘liqlik sindromini chaqirishi mumkin. Emizish davri. Vitamin V6 ona sutiga ajraladi, uning konsentratsiyasi onaning qabul qilgan dozasiga bog‘liq. Vitamin V Kompleks preparatini emizish davrida ayollarga qo‘llash tavsiya etilmaydi. Zaruriyat tug‘ilganda preparatni qo‘llash uchun emizishni to‘xtatish kerak.

Bolalar

6 yoshgacha bo‘lgan bolalarda qo‘llash xavfsizligi va samaradorligi aniqlanmagan, shuning uchun preparat bu yosh guruhida qo‘llanilmaydi.

Avtotransport boshqarish yoki boshqa mexanizmlar bilan ishlash tezligiga ta'sir qilish qobiliyati

Vitamin V Kompleks terapevtik dozalarda transport vositalarini boshqarish va mexanizmlar bilan ishlash qobiliyatiga ta'sir qilmaydi. 

 Xlorpromazin siydik bilan vitamin B2 ni chiqarilishini oshiradi, probenezid esa vitamin B2 ning naychali sekretsiyasini to‘xtatadi, natijada uning siydik bilan chiqarilishi sekinlashadi, bu esa terapevtik va nojo‘ya ta’sirlarning potentsiyalanishiga olib keladi. Preparat tarkibida mavjud bo‘lgan vitamin B1 adrenolitiklarning gipotenziya ta’sirini antagonizatsiya qilishi, shuningdek, barbituratlar va glutetimidning sedativ va uyqu keltiruvchi ta’sirini bostirishi mumkin. Vitamin B1 tritsiklik antidepressantlar (nortriptilin, imipramin, dezipramin) ta’sirini potentsiyalashi mumkin, ayniqsa, keksalar orasida. Vitamin B6 L-Dopa ning antiparkinsonik ta’siriga antagonistik ta’sir ko‘rsatadi. Nikotinamid va antiepileptik vositalarni, ayniqsa, karbamazepin, diazepam va natriy valproatni bir vaqtda qo‘llash ularning antikonvulsant ta’sirini potentsiyalaydi.