Farmakologik xususiyatlari
Ta'sir mexanizmi
Sofosbuvir HCV NS5B RNK-ga bog‘liq RNK-polimeraza pan-genotipik ingibitori bo‘lib, u virus replikatsiyasi uchun zarurdir. Sofosbuvir nukleotid prolekari bo‘lib, u hujayra ichida metabolizmga uchrab, farmakologik faol uridin trifosfat (GS-461203) hosil qiladi, u gepatit S virusi RNK-siga NS5B polimeraza yordamida kiritilishi mumkin va zanjir terminatori sifatida harakat qiladi. Biokimyoviy tahlilda GS-461203 rekombinant NS5B polimeraza faolligini HCV genotiplari 1b, 2a, 3a va 4a uchun 50% ingibitsiyalovchi konsentratsiya (IC50) qiymati 0,7 dan 2,6 mkm gacha bo‘lgan oraliqda ingibitsiyalaydi. GS-461203 (sofosbuvirning faol metaboliti) inson DNK va RNK-polimerazalari hamda mitoxondrial RNK-polimeraza ingibitori emas.
Antivirus faolligi
VGS replikon tahlillarida sofosbuvirning samarali konsentratsiyasi (EC50) qiymatlari 1a, 1b, 2a, 3a va 4a genotiplarining to‘liq uzunlikdagi replikonlariga nisbatan mos ravishda 0,04, 0,11, 0,05, 0,05 va 0,04 mkm ni tashkil etdi, va sofosbuvirning 2b, 5a yoki 6a genotiplaridan olingan 1b NS5B ximerik replikonlariga nisbatan EC50 qiymatlari 0,014 dan 0,015 mkm gacha bo‘ldi. Klinik izolyatlardan olingan NS5B ximerik replikonlariga nisbatan sofosbuvirning o‘rtacha ± SD EC50 qiymati 1a genotip uchun 0,068±0,024 mkm (n=67), 1b genotip uchun 0,11±0,029 mkm (n=29), 2 genotip uchun 0,035±0,018 mkm (n=15) va 3a genotip uchun 0,085±0,034 mkm (n=106) bo‘ldi. Ushbu tahlillarda, in vitro sharoitda sofosbuvirning kam uchraydigan 4, 5 va 6 genotiplarga nisbatan antivirus faolligi 1, 2 va 3 genotiplarga nisbatan kuzatilgan faollikka o‘xshash edi.
Inson qon zardobining 40% mavjudligi sofosbuvirning anti-HCV faolligiga hech qanday ta'sir ko‘rsatmaydi.
Qarshilik
Hujayra madaniyatida
Sofosbuvirga nisbatan sezuvchanligi pasaygan HCV replikonlari bir nechta genotiplar, jumladan 1b, 2a, 2b, 3a, 4a, 5a va 6a uchun hujayra madaniyatida tanlab olindi. Sofosbuvirga nisbatan sezuvchanlikning pasayishi barcha o‘rganilgan genotiplar replikonlarida NS5B S282T asosiy o‘rnini bosuvchi o‘zgarish bilan bog‘liq edi. 8 ta genotip replikonlarida S282T o‘rnini bosuvchi o‘zgarishni yo‘naltirilgan mutagenez orqali kiritish sofosbuvirga nisbatan 2 dan 18 baravargacha sezuvchanlikning pasayishiga olib keldi va virus replikatsiya qobiliyatini mos yovvoyi tipga nisbatan 89% dan 99% gacha kamaytirdi. Biokimyoviy tahlillarda, 1b, 2a, 3a va 4a genotiplaridan olingan rekombinant NS5B polimeraza S282T o‘rnini bosuvchi o‘zgarishni ifodalaganida GS-461203 ga nisbatan sezuvchanlik mos yovvoyi tiplarga nisbatan pasaydi.
Klinik tadqiqotlarda
3-faza tadqiqotlarida sofosbuvir olgan 991 sub'ektning birlashtirilgan tahlilida, 226 sub'ekt virusologik samaradorlikning yetishmasligi yoki tadqiqotni erta to‘xtatganligi va HCV RNK>1000 ME/ml bo‘lgani uchun qarshilik tahliliga kiritildi. 226 sub'ektdan 225 tasida NS5B ketma-ketliklari mavjud bo‘lib, 221 tasida chuqur sekvensiyalash (1% kesim tahlili) ma'lumotlari mavjud edi. Sofosbuvir bilan bog‘liq qarshilik o‘rnini bosuvchi S282T o‘zgarishi chuqur sekvensiyalash yoki populyatsion sekvensiyalash orqali ushbu sub'ektlarning birortasida aniqlanmadi. 2-faza tadqiqotida Sofas monoterapiyasini olgan bir sub'ektda NS5B da S282T o‘rnini bosuvchi o‘zgarish aniqlangan. Ushbu sub'ektda boshlang‘ich darajada <1% HCV S282T bo‘lgan va davolashdan 4 hafta o‘tgach S282T (>99%) paydo bo‘lgan, bu EC50 ni 13,5 baravar o‘zgarishiga va virus replikatsiya potensialining pasayishiga olib kelgan. S282T o‘rnini bosuvchi o‘zgarish keyingi 8 hafta davomida oldingi tipga qaytdi va davolashdan 12 hafta o‘tgach chuqur sekvensiyalashda aniqlanmadi.
3-faza klinik tadqiqotlarida 3 HCV genotipi bilan infeksiyalangan bir nechta sub'ektlarda relapsdan keyingi namunalarida ikki NS5B o‘rnini bosuvchi o‘zgarish, L159F va V321A, aniqlangan. Sofosbuvir va ribavirin bilan sub'ektlarda fenotipik sezuvchanlikda hech qanday o‘zgarish aniqlanmadi. Bundan tashqari, S282R va L320F o‘rnini bosuvchi o‘zgarishlar chuqur sekvensiyalash yordamida davolashda, davolashga qisman javob bergan transplantatsiyadan oldingi sub'ektda aniqlangan. Ushbu natijalarning klinik ahamiyati noma'lum.
HCV asosiy polimorfizmlarining davolash natijasiga ta'siri
3-faza tadqiqotlarida 1292 ob'ektda populyatsion sekvensiyalash orqali NS5B asosiy ketma-ketligi olingan va S282T o‘rnini bosuvchi o‘zgarish mavjud bo‘lgan birorta ob'ektda aniqlanmadi. Asosiy polimorfizmlarning davolash natijasiga ta'sirini baholashda, tadqiqot boshida va oxirida HCV NS5B ning har qanday variantining mavjudligi va natija o‘rtasida statistik ahamiyatli bog‘liqlik aniqlanmadi.
Kross-rezistentlik
S282T bilan bog‘liq qarshilikni ifodalovchi HCV replikonlari boshqa anti-HCV agentlar sinfiga to‘liq sezgir edi. Sofosbuvir boshqa nukleozid ingibitorlariga rezistentlik bilan bog‘liq L159F va L320F NS5B o‘rnini bosuvchi o‘zgarishlarga nisbatan faolligini saqlab qoldi. Sofosbuvir har xil ta'sir mexanizmlariga ega bo‘lgan boshqa to‘g‘ridan-to‘g‘ri ta'sir qiluvchi antivirus preparatlarga rezistentlik bilan bog‘liq o‘rnini bosuvchi o‘zgarishlarga nisbatan to‘liq faol edi, masalan, NS5B nenukleozid ingibitorlari, NS3 proteaza ingibitorlari va NS5A ingibitorlari.
Sitotoksiklik
Sofosbuvir jigar, prostata, limfoid yoki biriktiruvchi to‘qimalardan olingan hujayra liniyalarida yoki jigar, aylanib yuruvchi limfoid hujayralar yoki suyak ko‘migi inson birlamchi hujayralarida kam sitotoksiklik yoki sitotoksiklikning yo‘qligini ko‘rsatdi.