Nojo´ya ta´sirlar
Klaritromitsin bilan davolashda kattalar va bolalarda eng tez-tez va keng tarqalgan nojo‘ya reaksiyalar qorin og‘rig‘i, diareya, ko‘ngil aynishi, qusish va ta’m sezishning buzilishi hisoblanadi. Ushbu nojo‘ya reaksiyalar odatda ahamiyatsiz darajada ifodalangan va makrolid antibiotiklarining ma’lum xavfsizlik profiliga mos keladi. Klinik tadqiqotlar davomida ushbu nojo‘ya reaksiyalar chastotasida mikobakterial infeksiyalari bor yoki yo‘q bo‘lgan bemorlar guruhlari o‘rtasida sezilarli farqlar aniqlanmadi. Quyida klaritromitsinning turli dori shakllari va dozalari, shu jumladan uzaytirilgan ta’sir shakllari bilan klinik tadqiqotlar va postmarketing qo‘llanilishida yuzaga kelgan nojo‘ya reaksiyalar keltirilgan. Klaritromitsin bilan kamida ehtimol bog‘liq bo‘lgan nojo‘ya reaksiyalar organ tizimlari bo‘yicha va yuzaga kelish chastotasiga ko‘ra taqsimlangan: 10% dan ortiq – juda tez-tez, 1-10% – tez-tez, 0,1-1% – kamdan-kam, va noma’lum chastotada* (postmarketing kuzatuvda aniqlangan nojo‘ya reaksiyalar; mavjud ma’lumotlardan chastotasini aniqlash imkoni yo‘q). Har bir guruh ichida nojo‘ya reaksiyalar og‘irlik darajasining kamayish tartibida keltirilgan, agar og‘irlik darajasini baholash imkoni bo‘lgan bo‘lsa. Infeksiyalar va invaziyalar kamdan-kam – sellulit1, og‘iz bo‘shlig‘i kandidozi, gastroenterit2, infeksiya3, vaginal infeksiya; noma’lum chastotada – soxta membranoz kolit, ro‘jist yallig‘lanish. Qon va limfa tizimi buzilishlari kamdan-kam – leykopeniya, neyropeniya4, trombotsitemiya3, eozinofiliya4; noma’lum chastotada – agranulotsitoz, trombotsitopeniya. Immun tizimi buzilishlari kamdan-kam – anafilaktoid reaksiyalar1, gipersensitivlik; noma’lum chastotada – anafilaktik reaksiyalar, angionevrotik shish. Modda almashinuvi va ovqatlanish buzilishlari kamdan-kam – anoreksiya, ishtahaning pasayishi. Psixika buzilishlari tez-tez – uyqusizlik; kamdan-kam – tashvish, asabiylik3, noma’lum chastotada – psixozlar, ongning chalkashishi, depersonalizatsiya, depressiya, dezorientatsiya, gallyutsinatsiyalar, dahshatli tushlar, maniya. Nerv tizimi buzilishlari tez-tez – disgevziya (ta’m sezishning buzilishi), bosh og‘rig‘i, ta’mning buzilishi; kamdan-kam – hushdan ketish1, diskineziya1, bosh aylanishi, uyquchanlik, tremor; noma’lum chastotada – tutqanoq, agevziya (ta’m sezishning yo‘qolishi), parosmiya, anosmiya, paresteziya. Eshitish organlari va labirint buzilishlari kamdan-kam – bosh aylanishi, eshitishning yomonlashuvi, quloqda shovqin; noma’lum chastotada – eshitishning yo‘qolishi. Yurak buzilishlari kamdan-kam – yurak to‘xtashi1, bo‘lmachalar fibrillyatsiyasi1, QT intervalining uzayishi, ekstrasistoliya1, yurak urishini sezish; noma’lum chastotada – piruetli qorinchalar taxikardiyasi (torsades de pointes), qorinchalar taxikardiyasi. Tomir buzilishlari tez-tez – vazodilatatsiya1; noma’lum chastotada – qon quyilishi. Nafas olish tizimi, ko‘krak qafasi va o‘rta ko‘krak sohasidagi buzilishlar kamdan-kam – astma1, burundan qon ketishi2, o‘pka tomirlarining emboliyasi1. Ovqat hazm qilish tizimi buzilishlari tez-tez – diareya, qusish, dispepsiya, ko‘ngil aynishi, qorin og‘rig‘i; kamdan-kam – ezofagit1, gastroezofageal reflyuks kasalligi2, gastrit, proktalgiya2, stomatit, glossit, qorin dam bo‘lishi4, qabziyat, og‘iz qurishi, qayoq, meteorizm; noma’lum chastotada – o‘tkir pankreatit, til rangining o‘zgarishi, tish rangining o‘zgarishi. Gepatobiliar tizim buzilishlari tez-tez – jigar funktsional testlarining normadan chetlanishi; kamdan-kam – xolestaz4, gepatit4, ALT, AST, GGT4 darajasining oshishi; noma’lum chastotada – jigar yetishmovchiligi, xolestatik sariqlik, gepatotsellyulyar sariqlik. Terining va teri osti to‘qimalarining buzilishlari tez-tez – toshma, gipergidroz; kamdan-kam – bullezli dermatit1, qichishish, eshakemi, makulo-papulyoz toshma3; noma’lum chastotada – Stivens–Jonson sindromi, toksik epidermal nekroliz, dori vositasiga bog‘liq teri reaksiyasi, eozinofiliya va tizimli namoyonlar bilan kechuvchi (DRESS), akne. Mushak-tayanch tizimi va biriktiruvchi to‘qima buzilishlari kamdan-kam – mushak spazmlari3, skelet-mushak rigidligi1, mialgiya2; noma’lum chastotada – rabdomioliz2 (rabdomioliz yuzaga kelgan ayrim xabarlarda klaritromitsin bir vaqtda rabdomioliz bilan bog‘liq bo‘lishi ma’lum bo‘lgan boshqa dori vositalari (masalan, statinlar, fibratlar, kolxitsin yoki allopurinol) bilan qo‘llanilgan), miopatiya. Buyrak va siydik chiqarish tizimi buzilishlari kamdan-kam – qon kreatinini oshishi1, qon mochevinasi oshishi1; noma’lum chastotada – buyrak yetishmovchiligi, interstitsial nefrid. Umumiy buzilishlar va yuborish joyidagi reaksiyalar juda tez-tez – yuborish joyida flebit1; tez-tez – og‘riq, yuborish joyida yallig‘lanish1; kamdan-kam – holsizlik4, isitma3, asteniya, ko‘krak qafasida og‘riq4, titroq4, charchoq4. Laboratoriya tadqiqotlari kamdan-kam – albumin-globulin nisbatining o‘zgarishi1, qonda ishqoriy fosfataza darajasining oshishi4, qonda laktatdegidrogenaza darajasining oshishi4; noma’lum chastotada – xalqaro normallashtirilgan nisbatning oshishi, protrombin vaqtining oshishi, siydik rangining o‘zgarishi. * Chastota noma’lum, chunki ushbu reaksiyalar noma’lum miqdordagi bemorlar populyatsiyasidan ixtiyoriy ravishda xabar qilingan. Ularning chastotasini yoki preparatni qabul qilish bilan sababiy bog‘liqligini aniq aniqlash har doim ham mumkin emas. Klaritromitsin qo‘llash bo‘yicha umumiy tajriba 1 milliarddan ortiq bemor-kunlarni tashkil etadi. 1,2,3,4Ushbu nojo‘ya reaksiyalar faqat preparatning quyidagi shakllarida kuzatilgan: 1 – infuziya uchun eritma tayyorlash uchun liofilizatsiyalangan kukun, 2 – uzaytirilgan ta’sirli tabletkalar, 3 – suspenziya, 4 – tez ajraluvchi tabletkalar. Bolalarda nojo‘ya reaksiyalar chastotasi, turi va og‘irligi kattalarnikiga o‘xshash bo‘lishi kutiladi. Immun tizimi buzilgan bemorlar OITS bilan kasallangan va immun tizimi buzilgan boshqa bemorlarda, klaritromitsin yuqori dozalarda tavsiya etilganidan uzoqroq muddat qo‘llanganda, preparatga bog‘liq nojo‘ya reaksiyalar va asosiy yoki hamroh kasalliklarning simptomlarini ajratish ko‘pincha qiyin bo‘lgan. Klaritromitsin kunlik 1000 mg dozada olgan kattalarda eng tez-tez uchraydigan nojo‘ya ta’sirlar ko‘ngil aynishi, qusish, ta’mning buzilishi, qorin og‘rig‘i, diareya, toshma, qorin dam bo‘lishi, bosh og‘rig‘i, qabziyat, eshitishning buzilishi, ALT va AST oshishi bo‘lgan. Kamdan-kam hollarda dispnoe, uyqusizlik va og‘iz qurishi kuzatilgan. 2–3% bemorlarda ALT va AST darajasining g‘ayritabiiy oshishi va qondagi leykotsitlar va trombotsitlar sonining g‘ayritabiiy kamayishi kuzatilgan. Kamroq foizli bemorlarda qonda mochevina miqdorining oshishi kuzatilgan.
Farmakologik xususiyatlari
Klaritromitsin – makrolidlar guruhiga mansub yarim sintetik antibiotik. Klaritromitsinning antibakterial ta’siri uning sezgir bakteriyalarning 5OS-ribosomal bo‘linmasi bilan bog‘lanishi va oqsil biosintezini bostirishi bilan belgilanadi. Mikrobiologiya Preparat in vitro sharoitida keng doiradagi aerob va anaerob gram-musbat va gram-manfiy mikroorganizmlarga, shu jumladan gospital shtammlariga nisbatan yuqori samaradorlik ko‘rsatadi. Klaritromitsinning minimal ingibirlovchi konsentratsiyalari (MIK) odatda eritromitsinning MIKidan ikki baravar past bo‘ladi. Klaritromitsin in vitro sharoitida Legionella pneumophila va Mycoplasma pneumoniaega nisbatan yuqori samaradorlikka ega. Klaritromitsin Helicobacter pyloriga nisbatan bakteritsid ta’sir ko‘rsatadi. In vitro va in vivo tadqiqotlar antibiotik klinik ahamiyatga ega mikobakteriya shtammlariga nisbatan samarali ekanligini ko‘rsatadi. In vitro tadqiqotlar Enterobacteriaceae va Pseudomonas shtammlari, shuningdek, laktosani fermentatsiyalashga qodir bo‘lmagan gram-manfiy bakteriyalar klaritromitsinga sezgir emasligini ko‘rsatdi. Klaritromitsin in vitro va klinik amaliyotda quyidagi mikroorganizmlarning ko‘pchilik shtammlariga nisbatan faol: Aerob gram-musbat mikroorganizmlar Staphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae, Streptococcus pyogenes, Listeria monocytogenes. Aerob gram-manfiy mikroorganizmlar Haemophilus influenzae, Haemophilus parainfluenzae, Moraxella catarrhalis, Neisseria gonorrhoeae, Legionella pneumophila. Boshqa mikroorganizmlar Mycoplasma pneumoniae, Chlamydia pneumoniae (TWAR). Mikobakteriyalar Mycobacterium leprae, Mycobacterium kansasii, Mycobacterium chelonae, Mycobacterium fortuitum, Mycobacterium avium complex (MAC), unga Mycobacterium avium, Mycobacterium intracellulare kiradi. Mikroorganizmlarning beta-laktamazalari klaritromitsinning samaradorligiga ta’sir qilmaydi. Metitsillin va oksatsillinga rezistent stafilokokklarning ko‘pchilik shtammlari klaritromitsinga sezgir emas. Klaritromitsin in vitro sharoitida quyidagi mikroorganizmlarning ko‘pchilik shtammlariga nisbatan faol, biroq uning klinik samaradorligi va xavfsizligi aniqlanmagan. Aerob gram-musbat mikroorganizmlar Streptococcus agalactiae, Streptococci (C,F,G guruhlari), Viridans group streptococci. Aerob gram-manfiy mikroorganizmlar Bordetella pertussis, Pasteurella multocida. Anaerob gram-musbat mikroorganizmlar Clostridium perfringens, Peptococcus niger, Propionibacterium acnes. Anaerob gram-manfiy mikroorganizmlar Bacteriodes melaninogenicus. Spiroxetalar Borrelia burgdorferi, Treponema pallidum. Kampilobakteriyalar Campylobacter jejuni. Klaritromitsin Haemophilus influenzae, Streptococcus pneumoniae, Streptococcus pyogenes, Streptococcus agalactiae, Moraxella (Branhamella) catarrhalis, Neisseria gonorrhoeae, H. pylori va Campylobacter spp. bakteriyalarining bir nechta shtammlariga nisbatan bakteritsid ta’sir ko‘rsatadi. Klaritromitsinning inson organizmidagi asosiy metaboliti mikrobiologik faol 14-ON–klaritromitsindir. Ko‘pchilik mikroorganizmlar uchun metabolitning mikrobiologik faolligi ona moddasiga teng yoki 1–2 marta zaifroq, H. influenzaedan tashqari, unga nisbatan metabolit samaradorligi 2 marta yuqori. In vitro va in vivo sharoitida ona modda va uning asosiy metaboliti H. influenzaega nisbatan mikroorganizmlar shtammlariga qarab qo‘shiluvchi yoki sinergik ta’sir ko‘rsatadi.