Farmakologik xususiyatlari
preparatning asosiy faol moddalari gidroksietilkrashmal (GEK) 130/04, ksilitol va natriy laktat hisoblanadi. Gekoton gemodinamik, reologik, qarshi shok, detoksikatsion ta'sirga ega.
GEK — amilopektindan olingan sun'iy kolloid. Tuzilishi jihatidan glikogenga o'xshash, bu uning yaxshi o'zlashtirilishini va anafilaktik reaksiyalar xavfining pastligini ta'minlaydi. Vena ichiga yuborilgandan so'ng, GEK zardob amilazasi ta'sirida gidroliz natijasida odatdagidan kichikroq molekulalar hosil bo'ladi, ular buyraklar orqali chiqarilguncha onkotik faol bo'lib qoladi. GEK retikuloendotelial tizim hujayralarida to'planish xususiyatiga ega, lekin jigar, o'pka, taloq, limfa tugunlariga toksik ta'sir ko'rsatmaydi. GEK kiritilishi buzilgan gemodinamikani tiklaydi, mikrosirkulyatsiyani va qonni reologik xususiyatlarini yaxshilaydi (gematokritni kamaytirish hisobiga), qonni yopishqoqligini kamaytiradi, trombotsitlar agregatsiyasini pasaytiradi va eritrotsitlar agregatsiyasiga to'sqinlik qiladi. GEK gipovolemiya bilan og'rigan bemorlarda qo'llanilganda OTsK oshadi va gemodinamik hamda yurak funksiyasi yaxshilanadi. Yetarli miqdorda GEK qo'llanilganda normal qon hajmi kamida 6 soat davomida saqlanadi.
Ksilitol — bu besh atomli spirt bo'lib, yuborilganda tezda umumiy almashinuvga kiradi, uning 80% jigarda o'zlashtiriladi va glikogen ko'rinishida to'planadi, qolgan ksilitol boshqa organlar (buyrak, yurak, oshqozon osti bezi, buyrak usti bezlari, bosh miya) to'qimalari tomonidan o'zlashtiriladi va siydik bilan chiqariladi. Uglevod almashinuvi mahsuloti — ksilitol — pentitol bo'lib, to'g'ridan-to'g'ri pentozofosfat almashinuvi sikliga kiradi. Ksilitol, fruktoza va sorbitoldan farqli o'laroq, jigarda adenin nukleotidlarining (ATF, ADF, AMF) kamayishiga olib kelmaydi, u fruktozaga yuqori sezuvchanligi yoki fruktozo-1,6-difosfataza fermenti yetishmovchiligi bo'lgan bemorlarga yuborish uchun xavfsizdir. Ksilitol glyukozaga nisbatan yuqoriroq antiketogen, azotni tejovchi ta'sirga ega deb hisoblanadi va operatsiyadan oldin ham, keyin ham bir xil darajada yaxshi o'zlashtiriladi. Ksilitol insulindan mustaqil almashinuvi bo'lgan energiya manbai bo'lib, antiketogen va lipotrop ta'sir ko'rsatadi, u parenteral oziqlantirish vositasi sifatida, ayniqsa, me'da-ichak yo'llarida operatsiya o'tkazgan bemorlarga tavsiya etiladi. Ksilitolni maksimal utilizatsiya tezligi 0,25 g/kg/soat.
Natriy laktat sekin ta'sir qiluvchi ishqoriy vositalarga kiradi. Qon tomirlariga yuborilganda natriy laktatdan natriy, SO2 va H2O ajralib chiqadi, ular natriy bikarbonat hosil qiladi, bu esa qondagi ishqoriy zaxiraning oshishiga olib keladi. Natriy laktat yordamida metabolik atsidozni tuzatish sekin (natriy laktat almashinuvga kirishi bilan) amalga oshadi, lekin pHning keskin o'zgarishiga olib kelmaydi. Natriy laktat yurak faoliyatiga, shuningdek, qonni regeneratsiya va nafas olish funksiyasiga ijobiy ta'sir ko'rsatadi, detoksikatsion ta'sirga ega, diurezni oshiradi, jigar va buyrak funksiyasini yaxshilaydi deb hisoblanadi. Natriy laktat ta'siri yuborilgandan 20–30 daqiqa o'tgach namoyon bo'ladi.
O'z tarkibi tufayli Gekoton ko'p komponentli kolloid-giperosmolyar eritmalar guruhiga kiradi. Preparat vena ichiga yuborilgandan so'ng qonda osmotik bosim oshadi, to'qimalardan suyuqlikning qon tomirlariga o'tishi kuchayadi, buzilgan gemodinamika tiklanadi, mikrosirkulyatsiya va qonni reologik xususiyatlari yaxshilanadi, yurak faoliyati kuchayadi, almashinuv jarayoni oshadi, jigar detoksikatsion funksiyasi yaxshilanadi.