-
Tarkibi
1 ml eritma tarkibida:
faol modda: temir (III) gidroksid saxaroza kompleksi, elementar temirga ekvivalent - 20 mg;
yordamchi modda: natriy gidroksid, in’ektsiya uchun suv.
-
Qo'llanilishi
Preparat quyidagi hollarda temir tanqisligi holatlarini davolash uchun qo'llaniladi:
temirni tezda to'ldirish zarur bo'lganda;
og'iz orqali temir preparatlarini qabul qila olmaydigan yoki davolash tartibiga rioya qilmaydigan bemorlarda;
ichakning faol yallig'lanish kasalliklari mavjud bo'lganda, og'iz orqali temir preparatlari samarasiz bo'lsa.
-
Qo'llash mumkin bo'lmagan holatlar
anemiya temir yetishmovchiligi bilan bog'liq emas;
temir ortiqchaligi mavjud (gemosideroz, gemoxromatoz) yoki uning utilizatsiyasi jarayoni buzilgan;
preparat yoki uning komponentlariga yuqori sezuvchanlik;
1 trimestr homiladorlik.
Ehtiyotkorlik bilan
Bronxial astma, ekzema, polivalent allergiya, boshqa parenteral temir preparatlariga allergik reaksiyalari bo'lgan bemorlarga va zardobning past temir bog'lovchi qobiliyatiga ega va/yoki folat kislotasi yetishmovchiligi bo'lgan shaxslarga preparatni ehtiyotkorlik bilan buyurish kerak.
Shuningdek, temir preparatlarini jigar yetishmovchiligi, o'tkir yoki surunkali infeksion kasalliklari bo'lgan bemorlarga va zardob ferritin ko'rsatkichlari yuqori bo'lgan shaxslarga ehtiyotkorlik bilan buyurish zarur, chunki parenteral yuboriladigan temir bakterial yoki virusli infeksiya mavjud bo'lsa, nojo'ya ta'sir ko'rsatishi mumkin.
-
Qo'llash usuli
Kiritish
Preparat faqatgina vena ichiga – sekin oqim bilan yoki tomchilab, shuningdek, dializ tizimining venoz qismiga yuboriladi va mushak ichiga yuborish uchun mo‘ljallanmagan. Preparatning to‘liq terapevtik dozasini bir martada yuborish mumkin emas.
Birinchi terapevtik doza yuborilishidan oldin test-doza buyurilishi kerak. Kuzatuv davrida nojo‘ya ta’sirlar yuzaga kelsa, preparat yuborilishini darhol to‘xtatish lozim. Ampula ochilishidan oldin uni cho‘kma va shikastlanish bor-yo‘qligiga tekshirish kerak. Faqat cho‘kmasiz jigarrang eritma ishlatilishi mumkin.
Tomchilab yuborish
Preparatni tomchilab infuziya tarzida yuborish afzal, bu arterial bosimning keskin pasayishi va eritmaning vena atrofidagi to‘qimalarga tushish xavfini kamaytiradi. Preparat infuziyasidan bevosita oldin uni 0,9% natriy xlorid eritmasida 1:20 nisbatda suyultirish kerak (masalan, 1 ml (20 mg temir) 20 ml 0,9% natriy xlorid eritmasida). Olingan eritma quyidagi tezlikda yuboriladi: 100 mg temir – kamida 15 daqiqa davomida; 200 mg temir – 30 daqiqa davomida; 300 mg temir – 1,5 soat davomida; 400 mg temir – 2,5 soat davomida; 500 mg temir – 3,5 soat davomida. Maksimal toqat qilinadigan bir martalik doza – 7 mg temir/kg – kamida 3,5 soat davomida yuborilishi kerak, preparatning umumiy dozasi qat’iy nazar.
Birinchi tomchilab terapevtik doza yuborilishidan oldin test-doza yuborilishi kerak: 20 mg temir kattalar va tana vazni 14 kg dan ortiq bolalarga, va tana vazni 14 kg dan kam bo‘lgan bolalarga kunlik dozaning yarmi (1,5 mg temir/kg) 15 daqiqa davomida yuboriladi. Nojo‘ya ta’sirlar bo‘lmasa, eritmaning qolgan qismi tavsiya etilgan tezlikda yuboriladi.
Oqim bilan yuborish
Preparatni suyultirilmagan eritma ko‘rinishida ham vena ichiga sekin yuborish mumkin, tezligi (me’yori) 1 ml preparat (20 mg temir) bir daqiqada, ya’ni 5 ml preparat (100 mg temir) kamida 5 daqiqa davomida yuboriladi. Preparatning maksimal hajmi 1 in’eksiya uchun 10 ml (200 mg temir) dan oshmasligi kerak.
Birinchi oqim bilan terapevtik doza yuborilishidan oldin test-doza buyuriladi: 1 ml preparat (20 mg temir) kattalar va tana vazni 14 kg dan ortiq bolalarga, va tana vazni 14 kg dan kam bo‘lgan bolalarga kunlik dozaning yarmi (1,5 mg temir/kg) 1-2 daqiqa davomida yuboriladi. Keyingi 15 daqiqa kuzatuvda nojo‘ya ta’sirlar bo‘lmasa, eritmaning qolgan qismi tavsiya etilgan tezlikda yuboriladi. In’eksiyadan so‘ng bemorga qo‘lini bir muddat to‘g‘ri holatda ushlab turish tavsiya etiladi.
Dializ tizimiga yuborish
Preparatni dializ tizimining venoz qismiga bevosita yuborish mumkin, vena ichiga in’eksiya uchun ko‘rsatilgan qoidalarga qat’iy rioya qilgan holda.
Dozani hisoblash
Doza organizmdagi umumiy temir tanqisligiga muvofiq quyidagi formula bo‘yicha individual hisoblanadi:
Umumiy temir tanqisligi, (mg) = tana vazni, (kg) × (normal Hb darajasi − bemor Hb darajasi), (g/l) × 0,24* + depolanadigan temir, mg.
Tana vazni 35 kg dan kam bo‘lgan bemorlar uchun: normal Hb darajasi = 130 g/l, depolanadigan temir miqdori = 15 mg/kg tana vazni.
Tana vazni 35 kg dan ortiq bo‘lgan bemorlar uchun: normal Hb darajasi = 150 g/l, depolanadigan temir miqdori = 500 mg.
Ko‘rsatkich 0,24 = 0,0034×0,07×1000 (Hb dagi temir miqdori = 0,34%; qon hajmi = tana vaznining 7%; 1000 ko‘rsatkichi – “g” dan “mg” ga o‘tkazish).
Agar umumiy terapevtik doza maksimal ruxsat etilgan bir martalik dozadan oshsa, preparatni bo‘lib-bo‘lib yuborish tavsiya etiladi. Agar preparat bilan davolash boshlanganidan 1-2 hafta o‘tgach, gematologik ko‘rsatkichlar yaxshilanmasa, dastlabki tashxisni qayta ko‘rib chiqish kerak.
Qon yo‘qotilishi yoki autologik qon topshirilgandan so‘ng temir darajasini to‘ldirish uchun doza hisoblash:
Preparat doza quyidagi formula bo‘yicha hisoblanadi:
Agar yo‘qotilgan qon miqdori ma’lum bo‘lsa: vena ichiga 200 mg temir (10 ml Faksroz preparati) yuborilishi 1 birlik qon quyish (400 ml, Hb=150 g/l) bilan bir xil Hb konsentratsiyasi oshishiga olib keladi.
To‘ldirilishi kerak bo‘lgan temir miqdori (mg) = yo‘qotilgan qon birliklari soni × 200
yoki
Kerakli preparat hajmi (ml) = yo‘qotilgan qon birliklari soni × 10.
Hb darajasi pasayganda: temir depolarini to‘ldirish talab qilinmasa, oldingi formuladan foydalaning.
To‘ldirilishi kerak bo‘lgan temir miqdori [mg] = tana vazni, [kg] × 0,24 × (normal Hb darajasi − bemor Hb darajasi), g/l.
Masalan: tana vazni 60 kg, Hb tanqisligi = 10 g/l × kerakli temir miqdori = 150 mg, kerakli preparat hajmi = 7,5 ml.
Standart dozalash
Kattalar va keksalar – 5-10 ml preparat (100-200 mg temir) haftasiga 1-3 marta, gemoglobin darajasiga qarab.
Bolalar
3 yoshgacha bo‘lgan bolalarda preparat qo‘llanilishi bo‘yicha ma’lumotlar cheklangan. Boshqa yosh guruhlari uchun tavsiya etilgan doza – 0,15 ml preparat (3 mg temir) kg tana vazniga haftasiga 1-3 marta, gemoglobin darajasiga qarab.
Maksimal toqat qilinadigan bir martalik doza
Kattalar va keksalar
Oqim bilan yuborishda: 10 ml preparat (200 mg temir), yuborish davomiyligi kamida 10 daqiqa.
Tomchilab yuborishda ko‘rsatmalarga qarab bir martalik doza 500 mg temirgacha yetishi mumkin. Maksimal ruxsat etilgan bir martalik doza 7 mg temir/kg tana vazniga teng va haftasiga 1 marta yuboriladi, biroq 500 mg temirdan oshmasligi kerak. Preparat yuborish va suyultirish usuli bo‘yicha «Qo‘llash usullari va dozalari» bo‘limiga qarang.
Preparatni faqat steril fiziologik eritma bilan bir shpritsda aralashtirish mumkin. Vena ichiga yuborish uchun boshqa eritmalar va terapevtik preparatlar qo‘shishga ruxsat etilmaydi, chunki cho‘kma hosil bo‘lishi va/yoki boshqa farmatsevtik o‘zaro ta’sir xavfi mavjud. Shisha, polietilen va polivinilxloriddan boshqa materiallardan tayyorlangan konteynerlar bilan mosligi o‘rganilmagan.
-
Nojo´ya ta´sirlar
Hozirgi vaqtda preparat yuborilishi bilan vaqtinchalik va mumkin bo‘lgan sababli bog‘liqlikka ega quyidagi nojo‘ya hodisalar ma’lum. Barcha simptomlar juda kam uchragan (uchrash chastotasi 0,01% dan kam va 0,001% ga teng yoki undan ko‘p).
Nerv tizimi tomonidan: bosh aylanishi, bosh og‘rig‘i, hushdan ketish, paresteziya.
Yurak-qon tomir tizimi tomonidan: yurak urishi, taxikardiya, arterial bosimning pasayishi, kollaptoid holatlar, issiqlik hissi, yuzga qon quyilishi "to‘lqinlari", periferik shishlar.
Nafas olish organlari tomonidan: bronxospazm, nafas qisishi.
Ovqat hazm qilish tizimi tomonidan: qorin sohasida tarqalgan og‘riqlar, epigastral sohada og‘riq, diareya, ta’m buzilishi, ko‘ngil aynishi, qusish.
Teri qoplamlari tomonidan: eritema, qichishish, toshma, pigmentatsiya buzilishi, terlashning oshishi.
Tayanch-harakat apparati tomonidan: artralgiya, bel sohasida og‘riq, bo‘g‘imlarning shishi, mialgiya, oyoq-qo‘llarda og‘riq.
Immun tizimi tomonidan: allergik anafilaktoid reaksiyalar, shu jumladan yuz shishi, hiqildoq shishi.
Umumiy buzilishlar va in’ektsiya joyidagi reaksiyalar: asteniya, ko‘krakda og‘riq, ko‘krakda og‘irlik hissi, holsizlik, periferik shishlar, yuborilgan joyda og‘riq va shish (ayniqsa preparat ekstravazal tushganda), noqulaylik hissi, oqarish, harorat ko‘tarilishi, titroq.
-
Farmakologik xususiyatlari
Farmakodinamikasi
Ko‘p yadroviy temir (III) gidroksid markazlari tashqaridan ko‘plab kovalent bo‘lmagan bog‘langan saxaroza molekulalari bilan o‘ralgan. Natijada taxminan 43 kD molekulyar massaga ega kompleks hosil bo‘ladi, bu esa uning buyraklar orqali o‘zgarmagan holda chiqarilishini imkonsiz qiladi.
Ushbu kompleks barqaror va fiziologik sharoitlarda temir ionlarini ajratmaydi. Bu kompleksdagi temir tabiiy ferritin bilan o‘xshash tuzilmalar bilan bog‘langan.
Farmakokinetikasi
Preparatning 100 mg temir saqlovchi bir martalik ichki yuborilishidan so‘ng, temirning maksimal konsentratsiyasi, o‘rtacha 538 mkmol, in'ektsiyadan 10 daqiqa o‘tib erishiladi.
Markaziy kameraning taqsimlanish hajmi deyarli to‘liq zardob hajmiga (taxminan 3 l) mos keladi.
Yarim chiqarilish davri taxminan 6 soat. Barqaror holatda taqsimlanish hajmi taxminan 8 l ni tashkil etadi (bu temirning organizm suyuq muhitlarida past taqsimlanishini ko‘rsatadi). Temir saxarati barqarorligi transferinga nisbatan past bo‘lgani uchun, temir transferin foydasiga raqobatli almashinuvi kuzatiladi. Natijada 24 soat ichida taxminan 31 mg temir ko‘chiriladi.
In'ektsiyadan keyingi dastlabki 4 soat ichida buyraklar orqali temir ajralishi umumiy klirensning 5% dan kamini tashkil etadi. 24 soatdan so‘ng zardobdagi temir darajasi dastlabki (yuborishdan oldingi) qiymatga qaytadi va taxminan 75% saxaroza tomir tizimini tark etadi.
-
Dorilarning o'zaro ta'siri
Preparat temirning og‘iz orqali qabul qilinadigan dori shakllari bilan bir vaqtda buyurilmasligi kerak, chunki u temirning me’da-ichak yo‘llaridan so‘rilishini kamaytiradi.
Og‘iz orqali temir preparatlari bilan davolashni so‘nggi in'ektsiyadan kamida 5 kun o‘tgach boshlash mumkin.
-
Maxsus ko'rsatmalar
Preparat faqat anemiya tashxisi mos laboratoriya ma'lumotlari (masalan, zardob ferritini yoki gemoglobin va gematokrit darajasi, eritrotsitlar soni va ularning parametrlari - eritrotsitlarning o'rtacha hajmi, eritrotsitdagi o'rtacha gemoglobin miqdori yoki eritrotsitdagi o'rtacha gemoglobin konsentratsiyasi) bilan tasdiqlangan bemorlarga buyurilishi kerak.
Tomir ichiga yuboriladigan temir preparatlari allergik yoki anafilaktoid reaksiyalarni chaqirishi mumkin, ular hayot uchun xavfli bo'lishi mumkin.
Preparat yuborish tezligini qat'iy rioya qilish kerak (preparat tez yuborilganda arterial bosim pasayishi mumkin). Nojo'ya ta'sirlar (ayniqsa, arterial bosimning pasayishi) yuqori dozalarda ko'proq uchraydi va ular og'ir bo'lishi ham mumkin. Shuning uchun, «Qo'llash usuli va dozalari» bo'limida keltirilgan preparat yuborish vaqti qat'iy rioya qilinishi kerak, hatto bemor maksimal toqat qilinadigan bir martalik dozani olmasa ham.
Deksran temirga yuqori sezuvchanlik reaksiyalari bo'lgan bemorlarda o'tkazilgan tadqiqotlar preparat bilan davolash fonida asoratlar yo'qligini ko'rsatdi.
Preparatning tomir atrofidagi to'qimalarga tushishidan saqlanish kerak, chunki preparat tomirdan tashqariga chiqsa, to'qimalarning nekrozi va terining jigarrang rangga bo'yalishiga olib keladi. Ushbu asorat rivojlangan taqdirda, temirni tezroq chiqarib yuborish va uning atrofdagi to'qimalarga yanada chuqurroq kirib borishini oldini olish uchun in'ektsiya joyiga geparin saqlovchi preparatlar (gel yoki maz) yengil harakatlar bilan, ishqalamasdan surtilishi tavsiya etiladi.
Ampulani birinchi ochgandan keyin saqlash muddati
Mikrobiologik nuqtai nazardan, preparat darhol ishlatilishi kerak.
Fiziologik eritma bilan suyultirilgandan keyin saqlash muddati
Suyultirilgandan keyin xona haroratida kimyoviy va fizik barqarorlik 12 soatni tashkil etadi. Mikrobiologik nuqtai nazardan, preparat darhol ishlatilishi kerak. Agar preparat suyultirilgandan so'ng darhol ishlatilmagan bo'lsa, foydalanuvchi saqlash sharoiti va vaqtiga javobgar bo'ladi, bu har qanday holatda ham 3 soatdan oshmasligi kerak, agar suyultirish nazorat qilinadigan va kafolatlangan aseptik sharoitda amalga oshirilgan bo'lsa.
Homiladorlik va laktatsiya davri
Homilador bemorlarda preparatni qo'llash bo'yicha cheklangan tajriba temir saxaratining homiladorlik kechishi va homila/yangi tug'ilgan chaqaloq salomatligiga nojo'ya ta'siri yo'qligini ko'rsatdi. Hozirgi vaqtgacha homilador ayollarda yaxshi nazorat qilinadigan tadqiqotlar o'tkazilmagan. Hayvonlarda o'tkazilgan reproduktiv tadqiqotlar embrion/homila rivojlanishi, tug'ruq yoki postnatal rivojlanishga to'g'ridan-to'g'ri yoki bilvosita zararli ta'sirlarni aniqlamadi. Shunga qaramay, xavf/foyda nisbatini baholash talab qilinadi.
Metabolizmga uchramagan temir saxaratining ko'krak sutiga o'tishi ehtimoldan yiroq. Shuning uchun, preparat emizikli chaqaloqlar uchun xavf tug'dirmaydi.
Avtomobil haydash va potensial xavfli mexanizmlarni boshqarish qobiliyatiga ta'siri
Preparatning avtomobil haydash va mexanizmlar bilan ishlash qobiliyatiga nojo'ya ta'siri bo'lishi ehtimoldan yiroq.
-
Dozani oshirib yuborilishi
Dozani oshirib yuborish o'tkir temir ortiqcha yuklanishiga olib kelishi mumkin, bu gemossideroz simptomlari bilan namoyon bo'ladi.
Dozani oshirib yuborishda simptomatik vositalar va zarur bo'lsa, temirni bog'lovchi moddalar (xelatlar), masalan, defferoksamin v/v tavsiya etiladi.