faol modda deksametazon 0,5 mg; yordamchi moddalari laktosa monogidrat, makkajo'xori kraxmali, povidon, magniy stearati, talk, kremniy dioksid kolloid anhidrid.

•endokrin kasalliklar: buyrak usti bezlari po‘stlog‘ining o‘tkir yetishmovchiligi, birlamchi yoki ikkilamchi buyrak usti bezlari po‘stlog‘ining yetishmovchiligi, tug‘ma buyrak usti bezlari po‘stlog‘ining gipertrofiyasi, subakut tireoidit; •shok (kuvish, jarohat, operatsion, toksik) - tomirlarni toraytiruvchi vositalar, plazmani almashtiruvchi preparatlar va boshqa simptomatik terapiya samarasiz bo‘lsa; •bosh miya shishi (bosh miya o‘smalari, bosh miya jarohati, neyroxirurgik aralashuv, miya qon quyilishi, ensefalit, meningit, nurlanish zarari); •astmatik status; og‘ir bronxospazm (bronxial astmaning zo‘rayishi, surunkali obstruktiv bronxit); •og‘ir allergik reaksiyalar, anafilaktik shok; •revmatik kasalliklar; •biriktiruvchi to‘qima tizimli kasalliklari; •o‘tkir og‘ir dermatozlar; •yomon sifatli kasalliklar: kattalarda leykemiya va limfoma uchun palliativ davolash; bolalarda o‘tkir leykemiya; yomon sifatli o‘smalarga chalingan bemorlarda, og‘iz orqali davolash mumkin bo‘lmaganda, giperkaltsemiya; •qon kasalliklari: o‘tkir gemolitik anemiyalar, agranulositoz, kattalarda idiopatik trombotsitopenik purpura; •og‘ir infeksion kasalliklar (antibiotiklar bilan birga); •oftalmologik amaliyotda (subkon’yunktival, retrobulbar yoki parabulbar yuborish) allergik kon’yunktivit, keratit, keratokon’yunktivit (epiteliy shikastlanmasdan), irit, iridotsiklit, blefarit, blefarokon’yunktivit, sklerit, episklerit, ko‘z jarohatlari va operatsiyalardan keyingi yallig‘lanish jarayoni, simpatik oftalmiya, shuningdek, shox parda transplantatsiyasidan keyin immunosupressiv davolash.

Hayotiy ko‘rsatmalar bo‘yicha qisqa muddatli qo‘llash uchun yagona qarshi ko‘rsatma deksametazonga yoki preparat komponentlariga yuqori sezuvchanlik hisoblanadi. O‘sish davridagi bolalarda GKSlardan faqat mutlaq ko‘rsatmalar bo‘yicha va davolovchi shifokorning alohida diqqatli nazorati ostida foydalanish kerak. Preparatni quyidagi kasalliklar va holatlarda ehtiyotkorlik bilan buyurish lozim: • Ovqat hazm qilish tizimi kasalliklari – me’da va o‘n ikki barmoqli ichak yara kasalligi, ezofagit, gastrit, o‘tkir yoki yashirin peptik yara, yaqinda yaratilgan ichak anastomozlari, nospesifik yarali kolit perforatsiya yoki abstsess hosil bo‘lishi xavfi bilan, divertikulit. • Parazitar va infeksion kasalliklar – virusli, zamburug‘li yoki bakterial tabiatli (hozirda kechayotgan yoki yaqinda o‘tkazilgan, shu jumladan, bemor bilan yaqinda bo‘lgan kontakt) – oddiy gerpes, toshmali gerpes (viremiya fazasi), suvchechak, qizamiq; amebiaz, strongiloidoz; tizimli mikoz; faol va yashirin sil. Og‘ir infeksion kasalliklarda faqat maxsus terapiya fonida qo‘llash mumkin. • Vaksinatsiyadan oldingi va keyingi davr (vaksinatsiyadan 8 hafta oldin va 2 hafta keyin), BCG vaksinasidan keyingi limfadenit. Immunodefitsit holatlari (shu jumladan OITS yoki OIV infeksiyasi). • Yurak-qon tomir tizimi kasalliklari, shu jumladan yaqinda o‘tkazilgan miokard infarkti (o‘tkir va subo‘tkir miokard infarktli bemorlarda nekroz o‘chog‘ining tarqalishi, chandiq to‘qima hosil bo‘lishining sekinlashuvi va natijada yurak mushagi yorilishi mumkin), og‘ir surunkali yurak yetishmovchiligi, arterial gipertenziya, giperlipidemiya. • Endokrin kasalliklar – qandli diabet (shu jumladan uglevodlarga tolerantlik buzilishi), tireotoksikoz, gipotiroidizm, Itsenko-Kushing kasalligi, semizlik (III-IV daraja). • Og‘ir surunkali buyrak va/yoki jigar yetishmovchiligi, nefrourolitiaz. Gipоalbuminemiya va uni yuzaga keltiruvchi holatlar (jigar sirrozi, nefrotik sindrom). • Tizimli osteoporoz, miasteniya gravis, o‘tkir psixoz, poliomiyelit (bulbar ensefalit shaklidan tashqari), ochiq va yopiq burchakli glaukoma, homiladorlik.

Dozalash tartibi individual bo‘lib, ko‘rsatmalar, bemorning holati va terapiyaga javobiga bog‘liq. Preparat og‘iz orqali ovqat paytida yoki ovqatdan keyin qabul qilinadi. Sutka davomida endogen glyukokortikosteroidlar sekretsiyasining sirkadiyalik ritmini hisobga olgan holda, ertalab soat 6 dan 8 gacha bo‘lgan oraliqda qo‘llash tavsiya etiladi. Maksimal sutkalik doza – 10–15 mg. Terapevtik ta’sirga erishilgandan so‘ng, doza asta-sekin kamaytiriladi (odatda har 3 kunda 0,5 mg ga) va qo‘llab-quvvatlovchi doza 2–4,5 mg/sutkaga yetkaziladi. Minimal samarali doza – 0,5–1 mg/sutka. Bolalarga Deksametazon faqat mutlaq ko‘rsatmalar bo‘yicha 0,08–0,3 mg/kg yoki 2,5–10 mg/m2 sutkada 3–4 marta yoshiga qarab buyuriladi. Deksametazon bilan davolash davomiyligi patologik jarayonning xususiyati va davolash samaradorligiga bog‘liq bo‘lib, bir necha kundan bir necha oy va undan ko‘proqni tashkil etadi. Davolashni asta-sekin to‘xtatish kerak. Preparatning yuqori dozalari uzoq muddat qo‘llanganda, buyrak usti bezlari po‘stlog‘ining o‘tkir yetishmovchiligi rivojlanishining oldini olish uchun dozani asta-sekin kamaytirish talab etiladi.

Odatda Deksametazon yaxshi ko‘tariladi. U past mineralokortikoid faollikka ega, ya’ni uning suv-elektrolit almashinuvidagi ta’siri katta emas. Odatda, Deksametazonning past va o‘rtacha dozalari organizmda natriy va suvning ushlanib qolishi, kaliyning ko‘paygan chiqarilishi holatiga olib kelmaydi. Quyidagi nojo‘ya ta’sirlar qayd etilgan Endokrin tizimi tomonidan glyukozaga tolerantlikning pasayishi, steroid diabet yoki yashirin diabetning namoyon bo‘lishi, buyrak usti bezlari funksiyasining susayishi, Itsenko-Kushing sindromi (oy shaklidagi yuz, gipofizar tipdagi semirish, girsutizm, arterial bosimning oshishi, dismenoreya, amenoreya, mushak zaifligi, striyalar), bolalarda jinsiy rivojlanishning kechikishi. Ovqat hazm qilish tizimi tomonidan ko‘ngil aynishi, qusish, pankreatit, steroid oshqozon va o‘n ikki barmoqli ichak yarasi, eroziyali ezofagit, me’da-ichak qon ketishi va perforatsiyasi, ishtahaning oshishi yoki pasayishi, ovqat hazm qilishning buzilishi, meteorizm, qiyqiriq. Kamdan-kam hollarda - "jigar" transaminazalari va ishqoriy fosfataza faolligining oshishi. Yurak-qon tomir tizimi tomonidan aritmiyalar, bradikardiya (hatto yurak to‘xtashigacha); (moyil bemorlarda) yurak yetishmovchiligining rivojlanishi yoki kuchayishi, gipokaliemiyaga xos EKG o‘zgarishlari, arterial bosimning oshishi, gipergulyatsiya, trombozlar. O‘tkir va subo‘tkir miokard infarkti bo‘lgan bemorlarda - nekroz o‘chog‘ining kengayishi, chandiq to‘qimaning shakllanishi sekinlashuvi, bu yurak mushagining yorilishiga olib kelishi mumkin. Nerv tizimi tomonidan deliry, dezorientatsiya, eyforiya, gallyutsinatsiyalar, manik-depressiv psixoz, depressiya, paranoya, bosh ichki bosimning oshishi, asabiylik yoki bezovtalik, uyqusizlik, bosh aylanishi, vertigo, soxta o‘sma, bosh og‘rig‘i, tutqanoq. Sezgi organlari tomonidan to‘satdan ko‘rishning yo‘qolishi (bosh, bo‘yin, burun chig‘anoqlari, bosh terisi sohasiga parenteral yuborilganda preparat kristallarining ko‘z tomirlarida cho‘kishi mumkin), orqa subkapsulyar katarakta, ko‘z ichki bosimining oshishi va natijada ko‘ruv nervining shikastlanishi, ko‘zning ikkilamchi bakterial, zamburug‘li yoki virusli infeksiyalariga moyillik, ro‘da trofik o‘zgarishlar, ekzoftalm. Modda almashinuvi tomonidan kalsiyning ko‘paygan chiqarilishi, gipokalsemiya, tana vaznining oshishi, manfiy azot balansi (oqsillarning ko‘proq parchalanishi), terlashning kuchayishi. Mineralokortikoid faollik bilan bog‘liq – suyuqlik va natriyning ushlanib qolishi (periferik shishlar), gipernatriemiya, gipokaliemik sindrom (gipokaliemiya, aritmiya, mialgiya yoki mushak spazmi, noodatiy zaiflik va charchoq). Tayoq-harakat tizimi tomonidan bolalarda o‘sish va suyaklanish jarayonlarining sekinlashuvi (epifiz o‘sish zonalarining erta yopilishi), osteoporoz (juda kam hollarda - suyaklarning patologik sinishi, yelka va son suyagi boshining aseptik nekrozi), mushak paylarining uzilishi, steroid miopatiya, mushak massasining kamayishi (atrofiya). Ter va shilliq qavatlar tomonidan yaralarning sekin bitishi, petechiyalar, ekximozlar, terining yupqalashuvi, gipergipogigmentatsiya, ugri, striyalar, piodermiya va kandidozlarga moyillik. Allergik reaksiyalar umumiy (terida toshma, qichishish, anafilaktik shok), mahalliy allergik reaksiyalar. Boshqa – infeksiyalarning rivojlanishi yoki kuchayishi (bu nojo‘ya ta’sirga immunosupressivlar va vaksinalar birga qo‘llanganda yordam beradi), leykotsituriya, "bekor qilish" sindromi.

Deksametazonni bir vaqtda quyidagilar bilan buyurish: • "jigar" mikrosomal fermentlar induktorlari (fenobarbital, rifampitsin, fenitoin, teofillin, efedrin) bilan – uning konsentratsiyasining kamayishiga olib keladi; • diuretiklar (ayniqsa "tiazid" va karboangidraza ingibitorlari) va amfoteritsin V bilan – organizmdan K+ chiqarilishini kuchaytirishi va yurak yetishmovchiligi rivojlanish xavfini oshirishi mumkin; • natriy saqlovchi preparatlar bilan – shishlar rivojlanishi va arterial bosim oshishiga olib keladi; • yurak glikozidlari bilan – ularning o‘zlashtirilishi yomonlashadi va qorinchali ekstrasistoliya rivojlanish ehtimoli oshadi (gipokaliemiya sababli); • bilvosita antikoagulyantlar bilan – ularning ta’sirini susaytiradi (kamdan-kam hollarda kuchaytiradi) (dozani tuzatish talab qilinadi); • antikoagulyantlar va trombolitiklar bilan – me’da-ichak trakti yaralaridan qon ketish xavfi oshadi; • etanol va nosteroid yallig‘lanishga qarshi preparatlar (NYaQP) bilan – me’da-ichak trakti eroziya-yara shikastlanishlari va qon ketish rivojlanish xavfi oshadi (NYaQP bilan artritlarni davolashda kombinatsiyada glukokortikosteroidlar dozasini kamaytirish mumkin, chunki terapevtik effekt summatsiyasi yuz beradi); • paratsetamol bilan – gepatotoksiklik rivojlanish xavfi oshadi (jigar fermentlari induksiyasi va paratsetamolning toksik metaboliti hosil bo‘lishi); • atsetilsalitsil kislotasi bilan – uning chiqarilishini tezlashtiradi va qon zardobidagi konsentratsiyasini kamaytiradi (deksametazon bekor qilinganda salitsilatlar darajasi oshadi va nojo‘ya ta’sirlar xavfi ortadi); • insulin va og‘iz orqali qabul qilinadigan gipoglikemik preparatlar, gipotenziya vositalari bilan – ularning samaradorligi kamayadi; • D vitamini bilan – ichakda Ca2+ so‘rilishiga ta’siri kamayadi; • somatotrop gormon bilan – oxirgisining samaradorligini kamaytiradi, prazikvantel bilan esa – uning konsentratsiyasini kamaytiradi; • M-xolinoblokatorlar (antigistamin preparatlar va tritsiklik antidepressantlarni o‘z ichiga oladi) va nitratlar bilan – ko‘z ichki bosimini oshiradi; • izoniazid va meksiletin bilan – ularning metabolizmini oshiradi (ayniqsa "sekin" atsetilatorlarda), bu esa ularning plazmadagi konsentratsiyasini kamaytiradi. Karboangidraza ingibitorlari va "halqali" diuretiklar osteoporoz rivojlanish xavfini oshirishi mumkin. Indometasin, deksametazonni albuminlar bilan bog‘lanishdan siqib chiqarib, uning nojo‘ya ta’sirlar xavfini oshiradi. AKTG deksametazon ta’sirini kuchaytiradi. Ergokalsiferol va paratgormon deksametazon chaqirgan osteopatiya rivojlanishiga to‘sqinlik qiladi. Siklosporin va ketokonazol deksametazon metabolizmini sekinlashtirib, ba’zi hollarda uning toksikligini oshirishi mumkin. Androgenlar va steroid anabolik preparatlarni deksametazon bilan birga buyurish periferik shishlar va girsutizm, akne paydo bo‘lishiga olib keladi. Estrogenlar va og‘iz orqali qabul qilinadigan estrogen saqlovchi kontratseptivlar deksametazon klirensini kamaytiradi, bu esa uning ta’sir kuchayishi bilan kechishi mumkin. Mitotan va buyrak usti bezi po‘stlog‘i funksiyasi ingibitorlari deksametazon dozasini oshirish zaruratini keltirib chiqarishi mumkin. Jonli virusga qarshi vaksinalar va boshqa immunizatsiya turlari bilan birga qo‘llanganda viruslar faollashuvi va infeksiya rivojlanish xavfi oshadi. Antipsixotik vositalar (neyroleptiklar) va azatioprin deksametazon buyurilganda katarakta rivojlanish xavfini oshiradi. Antatsidlarni bir vaqtda buyurish deksametazon so‘rilishini kamaytiradi. Antitireoid preparatlar bilan birga qo‘llanganda deksametazon klirensi kamayadi, tireoid gormonlari bilan esa – oshadi.

Davolashni boshlashdan oldin (holatning shoshilinchligi sababli iloji bo‘lmasa – davolash jarayonida) bemor mumkin bo‘lgan qarshi ko‘rsatmalarni aniqlash uchun tekshiruvdan o‘tishi kerak. Klinik tekshiruv yurak-qon tomir tizimini o‘rganish, o‘pkaning rentgenologik tekshiruvi, oshqozon va o‘n ikki barmoqli ichakni o‘rganish, siydik chiqarish tizimi, ko‘rish organlarini o‘rganishni; qon formulasi, qonda glyukoza va elektrolitlar miqdorini nazorat qilishni o‘z ichiga olishi kerak. Deksametazon bilan davolash vaqtida (ayniqsa uzoq muddatli) oftalmolog kuzatuvi, arterial bosim va suv-elektrolit muvozanati holatini, shuningdek, periferik qon manzarasi va qondagi glyukoza darajasini nazorat qilish zarur. Nojo‘ya ta’sirlarni kamaytirish maqsadida organizmga K+ kirishini oshirish kerak (dieta, kaliy preparatlari). Oziq-ovqat oqsil, vitaminlarga boy, yog‘, uglevod va osh tuzi miqdori cheklangan bo‘lishi kerak. Preparat gipotiroidizm va jigar sirrozi bo‘lgan bemorlarda ta’siri kuchayadi. Preparat mavjud emotsional beqarorlik yoki psixotik buzilishlarni kuchaytirishi mumkin. Anamnezda psixozlar ko‘rsatilgan bo‘lsa, Deksametazon yuqori dozalarda shifokor qat’iy nazorati ostida buyuriladi. Qo‘llab-quvvatlovchi davolash vaqtida stressli vaziyatlarda (masalan, jarrohlik amaliyotlari, jarohat yoki infeksion kasalliklar) glyukokortikosteroidlarga ehtiyoj oshishi sababli preparat dozasini tuzatish kerak. Deksametazon bilan uzoq muddatli davolash tugaganidan keyin bir yil davomida bemorlarni ehtiyotkorlik bilan kuzatish zarur, chunki stressli vaziyatlarda buyrak usti bezlari po‘stlog‘ining nisbiy yetishmovchiligi rivojlanishi mumkin. To‘satdan bekor qilishda, ayniqsa ilgari yuqori dozalarda qo‘llangan bo‘lsa, “bekor qilish” sindromi (anoreksiya, ko‘ngil aynishi, sekinlashish, umumiy mushak-skelet og‘riqlari, umumiy holsizlik), shuningdek, Deksametazon buyurilgan kasallikning kuchayishi rivojlanishi mumkin. Deksametazon bilan davolash vaqtida emlash o‘tkazilmasligi kerak, chunki uning samaradorligi (immun javob) pasayadi. Deksametazon interkurrent infeksiyalar, septik holatlar va silda buyurilganda, bir vaqtda bakteritsid ta’sirga ega antibiotiklar bilan davolash o‘tkazish zarur. Bolalarda Deksametazon bilan uzoq muddatli davolash vaqtida o‘sish va rivojlanish dinamikasini diqqat bilan kuzatish kerak. Davolash davrida qizamiq yoki suvchechak bilan kasallangan bemorlar bilan aloqada bo‘lgan bolalarga profilaktik maqsadda spetsifik