-
Tarkibi
Emulsiya - 1 ml.:
Faol modda: propofol - 10,0 mg;
yordamchi modda: soya loviyalari yog'i - 100,0 mg, leksitin - 12,0 mg, glitserol (glitserin) - 22,5 mg, natriy gidroksid - 0,013 mg, in'ektsiya uchun suv 1 ml gacha.
Infuziya uchun emulsiya 10 mg/ml.
-
Qo'llanilishi
Umumiy anesteziyani induktsiya qilish va qo‘llab-quvvatlash;
intensiv terapiya olayotgan va sun’iy nafas oldirish (SNO) ostida bo‘lgan bemorlarni sedatsiya qilish;
hushyor holatda bo‘lgan bemorlarni jarrohlik yoki diagnostik muolajalar o‘tkazishda sedatsiya qilish.
-
Qo'llash mumkin bo'lmagan holatlar
Propofolga, soya, yer yong‘og‘i yoki preparatning har qanday komponentiga yuqori sezuvchanlik.
1 oylikdan kichik bolalarda umumiy anesteziyaning induktsiyasi va qo‘llab-quvvatlanishi.
Intensiv terapiya vaqtida sun’iy nafas olish apparatida (IVL) bo‘lgan 16 yoshgacha bo‘lgan bemorlarni sedatsiya qilish.
Jarrohlik va diagnostik muolajalar o‘tkazilayotganda hushyor holda bo‘lgan 1 oylikdan kichik bemorlarni sedatsiya qilish.
Homiladorlik, shuningdek, akusherlik amaliyotida qo‘llash, birinchi trimestrda homiladorlikni to‘xtatishdan tashqari.
Emizish davri.
Ehtiyotkorlik bilan:
Boshqa noingalyatsion umumiy anesteziya vositalari qo‘llanganda bo‘lgani kabi, yurak-qon tomir, nafas olish, buyrak yoki jigar faoliyati buzilgan bemorlarga, shuningdek, epilepsiya, gipovolemiya, lipid almashinuvi buzilishi yoki zaiflashgan bemorlarga nisbatan ehtiyotkorlik bilan yondashish lozim.
-
Qo'llash usuli
Preparat faqat statsionarlarda yoki mos ravishda jihozlangan kunduzgi statsionarlarda anesteziologiya yoki intensiv terapiya bo‘yicha maxsus tayyorgarlikka ega bo‘lgan xodimlar tomonidan qo‘llanilishi kerak. Nafas olish va qon aylanishi funksiyalari doimiy monitoring ostida bo‘lishi kerak. Nafas yo‘llarining o‘tkazuvchanligini ta’minlash, sun’iy nafas oldirish (IVL), shuningdek, reanimatsion tadbirlar uchun sharoitlar yaratilgan bo‘lishi kerak. Sedatsiya uchun jarrohlik yoki diagnostik muolajalar o‘tkazilayotganda preparatni jarrohlik amaliyoti yoki diagnostik muolajani o‘tkazayotgan xodimlar kiritmasligi kerak.
Preparat dozasini individual tarzda, premedikatsiya va bemorning javobini hisobga olgan holda tanlash zarur.
Odatda, preparat qo‘llanilganda qo‘shimcha analgeziya preparatlarini kiritish talab etiladi.
KATTA YOSHDAGILAR.
Umumiy anesteziya induksiyasi.
Premedikatsiya o‘tkazilgan yoki o‘tkazilmaganidan qat’i nazar, preparat dozasini (bolyus in’ektsiyasi yoki infuziya ko‘rinishida taxminan 40 mg (4 ml) har 10 soniyada sog‘lom kattalar uchun) bemorning reaksiyasiga qarab, anesteziya klinik belgilari paydo bo‘lishigacha titrlash tavsiya etiladi. Ko‘pchilik 55 yoshgacha bo‘lgan kattalar uchun preparatning doza miqdori 1,5 - 2,5 mg/kg tana vazniga teng. Kerakli umumiy dozani kiritish tezligini kamaytirish orqali kamaytirish mumkin (2 dan 5 ml gacha (20 - 50 mg/min)). 55 yoshdan katta bemorlar uchun odatda pastroq doza talab etiladi. ASA (American Society of Anesthesiologist - Amerika anesteziologlar jamiyati) bo‘yicha III va IV sinf bemorlarga preparatni sekinroq tezlikda (taxminan 2 ml (20 mg) har 10 soniyada) kiritish kerak.
Umumiy anesteziya saqlanishi.
Anesteziya Propofol-Novo preparatini uzluksiz infuziya yoki takroriy bolyus in’ektsiyalari orqali, yetarli anesteziya belgilarining oldini olish uchun saqlanishi mumkin. Anesteziyadan keyin holat tezda normallashadi, shuning uchun Propofol-Novo preparatini muolaja tugaguncha kiritishni davom ettirish muhimdir.
Uzluksiz infuziya.
Kerakli kiritish tezligi bemorlarning individual xususiyatlariga qarab sezilarli darajada farq qiladi, lekin odatda 4-12 mg/kg/soat tezlikda yetarli anesteziya saqlanadi.
Kamroq stressli jarrohlik aralashuvlarda, masalan, kam invaziv muolajalarda, odatda 4 mg/kg/soat atrofidagi doza yetarli bo‘ladi.
Keksalar, umumiy holati beqaror bemorlar, yurak funksiyasi buzilgan, gipovolemiya bo‘lgan va ASA bo‘yicha III - IV sinf xavfli bemorlarda doza holat og‘irligi va anesteziya usuliga qarab kamaytirilishi mumkin.
Takroriy bolyus kiritish.
Agar takroriy bolyus in’ektsiyalarini o‘z ichiga olgan texnika qo‘llanilsa, klinik zaruratga ko‘ra 25 mg (2,5 ml) dan 50 mg (5 ml) gacha oshirib boriladigan dozalar kiritiladi.
Keksalarda tez bolyus kiritish (bir martalik yoki ko‘p martalik) maqsadga muvofiq emas, chunki bu yurak va nafas faoliyatining susayishiga olib kelishi mumkin.
Intensiv terapiya vaqtida sedatsiya.
Intensiv terapiyada sedativ effektni ta’minlash uchun preparatni uzluksiz infuziya orqali kiritish tavsiya etiladi. Infuziya tezligi zarur sedativ effekt chuqurligiga bog‘liq bo‘lishi kerak. Ko‘pchilik bemorlarda sedativ effekt 0,3 - 4 mg/kg/soat dozada kiritilganda yetarli bo‘ladi. Reanimatsiya sharoitida sedativ effektni ta’minlash uchun infuziya tezligi yuqori chegarasi 4 mg/kg/soatdan oshmasligi kerak, faqat foyda xavfdan ustun bo‘lgan holatlar bundan mustasno. Propofol-Novo preparati 16 yoshgacha bo‘lgan bemorlarda intensiv terapiyada sedatsiya uchun ko‘rsatilmagan.
Intensiv terapiya vaqtida bemorlarni sedatsiya qilish uchun TCI (maqsadli konsentratsiyali infuziya) tizimi yordamida preparatni kiritish tavsiya etilmaydi.
Jarrohlik va diagnostik muolajalar vaqtida sedatsiya.
Jarrohlik yoki diagnostik muolajalar vaqtida sedatsiyani ta’minlash uchun propofol alohida yoki mahalliy yoki o‘tkazuvchi anesteziya bilan birga qo‘llanilishi mumkin. Preparatning kiritish tezligi va dozasini individual tarzda tanlash va klinik javobga qarab titrlash kerak. Ko‘pchilik bemorlarda sedativ effektga erishish uchun 0,5 dan 1 mg/kg preparatni 1 - 5 daqiqa davomida kiritish zarur.
Sedativ effektni saqlash uchun infuziya titrlanishi orqali zarur sedatsiya darajasiga erishish mumkin; ko‘pchilik bemorlarda 1,5 dan 4,5 mg/kg/soat gacha kerak bo‘ladi. Infuziyadan tashqari, chuqur sedatsiya tezda kerak bo‘lsa, 10 dan 20 mg gacha bolyus kiritish mumkin. 55 yoshdan katta bemorlar va ASA bo‘yicha III - IV sinf xavfli bemorlarda doza va kiritish tezligini kamaytirish talab qilinishi mumkin.
BOLALAR.
Bolalarda propofolni TCI tizimi yordamida kiritish tavsiya etilmaydi.
Umumiy anesteziya induksiyasi.
Propofol-Novo 1 oylikkacha bo‘lgan bolalarda anesteziya induksiyasi uchun tavsiya etilmaydi. Bolalarda induksiya uchun Propofol-Novo preparatini anesteziya klinik belgilari paydo bo‘lishigacha sekin kiritish tavsiya etiladi. Dozani yosh va/yoki tana vazniga muvofiq tuzatish kerak.
8 yoshdan katta bolalarning ko‘pchiligi uchun induksiya uchun odatda taxminan 2,5 mg/kg tana vazniga teng doza talab etiladi. 8 yoshgacha bo‘lgan bolalar, ayniqsa 1 oylikdan 3 yoshgacha bo‘lganlarda, zarur doza yuqoriroq bo‘lishi mumkin (2,5 - 4 mg/kg).
ASA bo‘yicha III - IV sinf xavfli bolalar uchun kamaytirilgan dozalar tavsiya etiladi.
Umumiy anesteziya saqlanishi.
Propofol-Novo 1 oylikkacha bo‘lgan bolalarda anesteziya saqlanishi uchun tavsiya etilmaydi.
Anesteziya Propofol-Novo preparatini uzluksiz infuziya yoki takroriy bolyus in’ektsiyalari orqali, yetarli anesteziya klinik belgilarining oldini olish uchun saqlanishi mumkin. Kerakli kiritish tezligi bemorlarning individual xususiyatlariga qarab sezilarli darajada farq qiladi, lekin 9-15 mg/kg/soat tezlikda odatda yetarli anesteziya saqlanadi.
1 oylikdan 3 yoshgacha bo‘lgan bolalarda, katta yoshdagilarga nisbatan, tavsiya etilgan doza diapazonida yuqoriroq doza talab qilinishi mumkin. Dozani individual tarzda tuzatish va anesteziya yetarliligini diqqat bilan nazorat qilish kerak.
ASA bo‘yicha III - IV sinf xavfli bolalar uchun pastroq dozalar tavsiya etiladi.
Intensiv terapiya vaqtida sedatsiya.
Propofol 16 yosh va undan kichik bolalarda sedatsiya uchun qo‘llash tavsiya etilmaydi, chunki bu holatda xavfsizligi va samaradorligi hali tasdiqlanmagan. Propofolning litsenziyasiz qo‘llanilishida jiddiy nojo‘ya hodisalar, shu jumladan o‘lim holatlari qayd etilgan, garchi preparatni qo‘llash bilan sabab-oqibat bog‘liqligi aniqlanmagan. Bu nojo‘ya hodisalar ko‘pincha nafas yo‘llari infeksiyalari bo‘lgan va kattalar uchun tavsiya etilgan dozadan yuqori doza olgan bolalarda kuzatilgan.
Jarrohlik va diagnostik muolajalar vaqtida sedatsiya.
Propofol 1 oylikkacha bo‘lgan bolalarda qo‘llash tavsiya etilmaydi.
Jarrohlik yoki diagnostik muolajalar vaqtida sedatsiyani ta’minlash uchun propofol alohida yoki mahalliy yoki o‘tkazuvchi anesteziya bilan birga qo‘llanilishi mumkin. Preparatning kiritish tezligi va dozasini individual tarzda tanlash va klinik javobga qarab titrlash kerak. Ko‘pchilik bemorlarda sedativ effektga erishish uchun 1 dan 2 mg/kg preparatni kamida 1 daqiqa davomida kiritish zarur.
Sedativ effektni saqlash uchun infuziya titrlanishi orqali zarur sedatsiya darajasiga erishish mumkin; ko‘pchilik bemorlarda 1,5 dan 9 mg/kg/soat gacha kerak bo‘ladi. Infuziyadan tashqari, chuqur sedatsiya tezda kerak bo‘lsa, 1 mg/kg gacha bolyus kiritish mumkin.
ASA bo‘yicha III - IV sinf xavfli bemorlarda doza va kiritish tezligini kamaytirish talab qilinishi mumkin.
Qo‘llash usuli.
Tomir ichiga kiritish uchun.
Faqat bir martalik qo‘llash uchun.
Flakonni ishlatishdan oldin chayqatish kerak.
Agar chayqatilgandan so‘ng emulsiya qatlamlarga ajralsa, preparatni ishlatib bo‘lmaydi.
Faqat emulsiya bir hil bo‘lsa va qadoq zararlangan bo‘lmasa ishlatish mumkin. Ishlatishdan oldin flakonning rezina tiqinini spirt bilan ishlov berish kerak.
Propofol-Novo konservantlar va antimikrob faollikka ega bo‘lmagan yog‘li emulsiya bo‘lgani uchun, preparat mikroorganizmlarning tez o‘sishi uchun qulay muhit bo‘lishi mumkin.
Emulsiyani qadoq ochilgandan so‘ng darhol steril shprits yoki tomchilatkichga olish kerak. Preparatni kiritishni kechiktirmasdan boshlash zarur.
Propofol-Novo kiritish davomida preparat va parenteral infuziya tizimi bilan ishlashda aseptika qoidalariga rioya qilish kerak.
Propofol-Novo boshqa dori vositalari va eritmalar bilan bir tizimda birga kiritilganda, ularni preparat kiritish joyiga yaqin joylashgan klapanli uchli triynik orqali kiritish tavsiya etiladi. Propofol-Novo mikrobiologik filtr orqali kiritilmasligi kerak.
Propofol-Novo preparati va uni o‘z ichiga olgan har qanday infuzion tizim faqat bitta bemorga bir martalik kiritish uchun mo‘ljallangan.
Propofol-Novo emulsiyasining har qanday qoldiqlari ishlatilgandan so‘ng yo‘q qilinishi kerak.
Bitta infuzion tizim orqali preparatni kiritishning umumiy vaqti 12 soatdan oshmasligi kerak. 12 soat ishlatilgandan so‘ng Propofol-Novo o‘z ichiga olgan infuzion tizim yoki preparat idishini almashtirish kerak.
Preparat analgetik ta’sir ko‘rsatmaydi, shuning uchun odatda Propofol-Novo bilan birga qo‘shimcha analgetik vositalarni kiritish zarur.
Infuziya o‘tkazish uchun Propofol-Novo preparatini suyultirilmagan holda yoki faqat 5 % dekstroza eritmasi bilan, infuziya uchun PVX xaltalarda yoki infuziya uchun shisha flakonlarda suyultirilgan holda qo‘llash mumkin. Suyultirish nisbati 1:5 (1 ml ga 2 mg propofol) dan oshmasligi kerak va aseptik sharoitda to‘g‘ridan-to‘g‘ri kiritishdan oldin amalga oshirilishi kerak; eritmani suyultirilgandan so‘ng 6 soat ichida ishlatish kerak.
Suyultirilgan Propofol-Novo preparatini qo‘llashda, infuziya jarayonida infuziya xaltasidan olib tashlangan 5 % dekstroza eritmasi hajmi to‘liq Propofol-Novo emulsiyasi hajmi bilan almashtirilishi tavsiya etiladi (quyida suyultirish va birga qo‘llash bo‘yicha jadvalga qarang).
Suyultirilgan preparatni infuziya o‘tkazishning turli nazorat texnikalari yordamida kiritish mumkin, lekin faqat infuziya to‘plamini qo‘llash, Propofol-Novo suyultirilgan preparatining katta hajmlarini tasodifiy nazoratsiz infuziya kiritilishining oldini to‘liq ta’minlamaydi. Byuretka, tomchi hisoblagich yoki dozalovchi nasos har doim infuziya liniyasining tarkibiga kirishi kerak. Nazoratsiz infuziya xavfi byuretkadagi Propofol-Novo maksimal hajmini hisoblashda har doim hisobga olinishi kerak.
Suyultirilmagan Propofol-Novo preparatini anesteziya saqlash uchun qo‘llashda, kiritish tezligini nazorat qilish uchun har doim shpritsli nasos yoki volumetrik infuzion nasos kabi uskunalardan foydalanish tavsiya etiladi. Elektron uskunaning mosligi ta’minlanishi kerak.
Propofol-Novo preparatini quyidagi preparatlar infuziyasi vaqtida in’ektsiya joyiga yaqin joylashgan Y-shaklidagi konnektor orqali kiritish mumkin:
5 % dekstroza eritmasi infuziya uchun;
0,9 % natriy xlorid eritmasi infuziya uchun;
4 % dekstroza eritmasi va 0,18 % natriy xlorid eritmasi infuziya uchun.
Oldindan to‘ldirilgan shisha shprits plastik bir martalik shpritsga nisbatan porshenning fraksion qarshiligi kamroq bo‘ladi va oson harakatlanadi. Shuning uchun Propofol-Novo preparatini qo‘lda oldindan to‘ldirilgan shprits yordamida kiritishda, shprits va bemor o‘rtasidagi infuziya tizimini tibbiy xodim nazoratisiz ochiq qoldirish mumkin emas.
Agar oldindan to‘ldirilgan shprits shpritsli nasosda ishlatilsa, moslik ta’minlanishi kerak. Xususan, nasos konstruktsiyasi sifonlashni oldini olishi va 1000 mm simob ustunidan oshmaydigan bosimda tiqilib qolish signalizatoriga ega bo‘lishi kerak. Agar dasturlashtiriladigan yoki ekvivalent nasos ishlatilsa va turli shpritslardan foydalanish imkonini bersa, Propofol-Novo preparatini oldindan to‘ldirilgan shprits ko‘rinishida qo‘llashda faqat "V-D" 50/60 ml PLASTIPAK rejimi tanlanadi.
Propofol-Novo preparatini in’ektsiya uchun 500 mkg/ml alfentanil saqlovchi alfentanil bilan 20:1 dan 50:1 gacha hajmiy nisbatda oldindan aralashtirish mumkin. Aralashmalar aseptik sharoitda tayyorlanishi va tayyorlangandan so‘ng 6 soat ichida ishlatilishi kerak.
Kiritish boshida og‘riqni kamaytirish uchun Propofol-Novo preparatini konservantlarsiz 0,5 % yoki 1 % lidokain eritmasi bilan aralashtirish mumkin (quyida suyultirish va birga qo‘llash bo‘yicha jadvalga qarang). Bunda lidokainni o‘zlashtirishga oldindan teri sinovlari o‘tkazish kerak.
Diqqat: lidokain irsiy o‘tkir porfiriyasi bo‘lgan bemorlarga kontrendikatsiyalangan!.
Propofol bo‘yicha maqsadli konsentratsiyalar bo‘yicha ko‘rsatmalar quyida keltirilgan. Propofolning farmakokinetikasi va farmakodinamikasidagi individual farqlarga ko‘ra, bemorlarga premedikatsiya o‘tkazilgan yoki o‘tkazilmaganidan qat’i nazar, propofolning maqsadli konsentratsiyasini klinik javobga qarab titrlash va zarur anesteziya chuqurligiga erishish kerak.
Umumiy anesteziya induksiyasi va saqlanishi.
55 yoshgacha bo‘lgan kattalarda anesteziya odatda propofolning 4 dan 8 mkg/ml gacha bo‘lgan maqsadli konsentratsiyalari bilan induktsiya qilinishi mumkin. 4 mkg/ml boshlang‘ich maqsadli konsentratsiya premedikatsiya o‘tkazilgan bemorlar uchun, 6 mkg/ml esa premedikatsiya o‘tkazilmagan bemorlar uchun tavsiya etiladi. Ushbu maqsadli konsentratsiyalarda induksiya vaqti odatda 60 - 120 soniyani tashkil etadi. Yuqori maqsadli konsentratsiyalar anesteziyaning tez induktsiyasiga olib keladi, lekin gemodinamika va nafas olishning kuchliroq susayishiga sabab bo‘lishi mumkin.
Boshlang‘ich maqsadli konsentratsiyani 55 yoshdan katta bemorlar va ASA bo‘yicha III va IV sinf xavfli bemorlarda pastroq tanlash kerak. Maqsadli konsentratsiyani keyinchalik 0,5 dan 1 mkg/ml gacha, 1 daqiqalik oraliqlarda bosqichma-bosqich oshirish mumkin, anesteziyaning asta-sekin induktsiyasiga erishish uchun.
Odatda, qo‘shimcha analgeziya talab qilinadi va anesteziya saqlanishi uchun maqsadli konsentratsiyalarni kamaytirish miqdori bir vaqtda qo‘llanilayotgan analgetiklar miqdoriga bog‘liq bo‘ladi. Propofolning 3 dan 6 mkg/ml gacha bo‘lgan maqsadli konsentratsiyalari odatda yetarli anesteziya darajasini saqlaydi.
Uyg‘onish uchun prognoz qilinadigan propofol konsentratsiyasi odatda 1 dan 2 mkg/ml gacha bo‘ladi va narkoz saqlanishi davridagi analgeziya darajasiga bog‘liq.
Intensiv terapiya vaqtida sedativ effektni ta’minlash.
Odatda, propofolning qonda 0,2 - 2 mkg/ml diapazonidagi maqsadli konsentratsiyalari talab qilinadi. Preparatni kiritishni past maqsadli konsentratsiyadan boshlash va bemorning reaksiyasiga qarab zarur sedatsiya chuqurligiga erishish uchun titrlash kerak.
-
Nojo´ya ta´sirlar
(1) Kiritilgan joyda og‘riqni kamaytirish uchun preparatni bilak va tirsak bukilmasidagi kattaroq venalarga yuborish mumkin. Og‘riq sezgisi, shuningdek, preparatni lidokain bilan birga yuborilganda kamayishi mumkin.
Lidokain bilan birga yuborilganda kamdan-kam hollarda (≥ 1/10 000 dan < 1/1 000 gacha) bosh aylanishi, qusish, uyquchanlik, tutqanoq, bradikardiya, yurak aritmiyalari va shok kuzatilgan.
(2) Arterial bosimning pasayishi preparatni tomir ichiga suyuqlik yuborish va preparat yuborish tezligini kamaytirishni talab qilishi mumkin.
(3) Jiddiy bradikardiya holatlari kamdan-kam uchraydi. Bradikardiyaning asistoliyagacha kuchayishi haqida alohida xabarlar mavjud.
(4) Preparatni intensiv terapiya vaqtida to‘satdan to‘xtatib qo‘yishda yuzaga keladi.
(5) Preparatni intensiv terapiyada sedatsiya uchun 4 mg/kg/soatdan yuqori dozada qo‘llashda juda kam hollarda rabdomioliz holatlari ma’lum.
Anesteziya induksiyasi vaqtida preparat dozasiga va birga olib borilayotgan terapiyaga bog‘liq ravishda biroz qo‘zg‘alish kuzatilishi mumkin.
Juda kam hollarda preparatni intensiv terapiyada sedatsiya uchun 4 mg/kg/soatdan yuqori dozada qo‘llashda metabolik atsidoz, giperkaliemiya va yurak yetishmovchiligi, ba’zan o‘lim bilan yakunlangan holatlar haqida xabar berilgan.
Distoniya, diskineziya va giperlipidemiya holatlari haqida xabar berilgan.
Uyg‘onish bosqichida ba’zan titroq, sovuqni his qilish, bosh aylanishi, yo‘tal kuzatilishi mumkin.
-
Farmakologik xususiyatlari
Propofol (2,6-bis-(1-metiletil)fenol) qisqa ta’sir qiluvchi umumiy anesteziya vositasi bo‘lib, taxminan 30 - 40 soniya ichida tez ta’sir ko‘rsatadi. Bir martalik bolyus yuborilgandan keyin ta’sir muddati qisqa bo‘lib, metabolizm va chiqarib yuborish qobiliyatiga qarab 4 dan 6 minutgacha davom etadi. Odatda umumiy anesteziyadan chiqish tez sodir bo‘ladi.
Propofolning ta’sir mexanizmi, barcha umumiy anesteziya vositalarida bo‘lgani kabi, yetarlicha aniqlanmagan.
Odatda, propofol induksiya anesteziyasi va uni saqlash uchun qo‘llanganda o‘rtacha arterial bosim (AB) pasayishi va yurak urish tezligi (YUT) ning ozgina o‘zgarishi kuzatiladi. Shunga qaramay, anesteziya davomida gemodinamik ko‘rsatkichlar odatda nisbatan barqaror bo‘lib qoladi va nojo‘ya gemodinamik o‘zgarishlar tez-tez uchramaydi.
Preparat yuborilgandan so‘ng nafas olishning susayishi yuzaga kelishi mumkin bo‘lsa-da, bu ta’sirlar sifat jihatidan boshqa vena ichiga yuboriladigan anesteziya vositalarida kuzatiladiganlarga o‘xshash bo‘lib, klinik sharoitda oson boshqariladi.
Propofol miya qon aylanishini, bosh ichki bosimini va miya metabolizmini kamaytiradi. Bosh ichki bosimining kamayishi dastlab bosh ichki bosimi yuqori bo‘lgan bemorlarda yanada yaqqolroq namoyon bo‘ladi.
Narkozdan chiqish odatda tez sodir bo‘ladi, ong ravshan bo‘ladi va bosh og‘rig‘i paydo bo‘lish ehtimoli past bo‘ladi. Odatda, propofol bilan anesteziyadan so‘ng operatsiyadan keyingi ko‘ngil aynishi va qusish hollari inhalyatsion anesteziyadan so‘ng kuzatilganiga nisbatan kamroq uchraydi. Ehtimol, bu propofolning qusishga qarshi ta’siri bilan bog‘liq.
Propofol klinik sharoitda odatda erishiladigan konsentratsiyalarda buyrak usti bezlari po‘stlog‘i gormonlari sintezini bostirmaydi.
-
Maxsus ko'rsatmalar
Preparatni jarrohlik yoki diagnostik muolajalar vaqtida ong saqlangan holda sedatsiya uchun qo‘llanganda, arterial bosimning pasayishi, nafas yo‘llarining obstruksiyasi va qonda kislorod yetishmasligining dastlabki belgilarini aniqlash uchun bemorni doimiy kuzatib borish zarur.
Og‘ir yurak yetishmovchiligi va yurak faoliyatining boshqa jiddiy buzilishlari bo‘lgan bemorlarga propofol faqat alohida ehtiyotkorlik bilan va doimiy kuzatuv ostida yuborilishi mumkin.
Propofolning klirensi qon oqimiga bog‘liq, shuning uchun yurak chiqishini kamaytiradigan birga qo‘llaniladigan preparatlar propofolning klirensini ham kamaytiradi.
Propofolni qo‘llashni boshlashdan oldin yurak-qon tomir yoki nafas yetishmovchiligi va gipovolemiya kompensatsiyasiga erishish kerak.
Epilepsiyali bemorga anesteziya kiritishdan oldin, u antiepileptik terapiya olayotganligiga ishonch hosil qilish zarur, chunki propofol yuborilishi tutqanoq rivojlanish xavfini oshirishi mumkin.
Propofol vagus nervi tonusini kamaytirmaydi va uning qo‘llanilishi bradikardiya (ba’zan yaqqol) va asistoliyaga sabab bo‘lishi mumkin. Anesteziyaga kiritishdan oldin yoki propofol bilan anesteziya davomida, ayniqsa vagus nervi tonusi oshgan deb taxmin qilinganda yoki propofol bradikardiya chaqirishi mumkin bo‘lgan boshqa preparatlar bilan birga qo‘llanilganda, m-xolinoblokatorlarni vena ichiga yuborish imkoniyatini ko‘rib chiqish kerak.
Propofol elektroshok terapiyasi olayotgan bemorlarda qo‘llash tavsiya etilmaydi.
Boshqa sedativ vositalar kabi, preparat jarrohlik muolajalari vaqtida qo‘llanganda bemorlarda ixtiyorsiz harakatlarni chaqirishi mumkin. Harakatsizlikni talab qiladigan muolajalarda bu harakatlar operatsiya sohasiga xavf tug‘dirishi mumkin.
Lipid almashinuvi buzilgan va yog‘li emulsiya ehtiyotkorlik bilan qo‘llanilishini talab qiladigan boshqa holatlari bo‘lgan bemorlarga yetarli e’tibor berish kerak. Agar bemor parenteral ovqatlanish olayotgan bo‘lsa, propofol 10 mg/ml infuziyasi orqali tushadigan yog‘ miqdorini hisobga olish zarur (1 ml preparatda 0,1 g yog‘ mavjud). Og‘ir darajadagi semizlik bo‘lgan bemorlarda yuqori doza qo‘llanilishini hisobga olib, gemodinamik ta’sirlarning yurak-qon tomir tizimiga ta’sir qilish xavfini hisobga olish kerak.
Boshqa anesteziklar kabi, tiklanish davrida jinsiy qo‘zg‘aluvchanlik kuzatilishi mumkin.
Yuqori bosh ichki bosimi va past o‘rtacha arterial bosimi bo‘lgan bemorlarda, bosh ichki perfuzion bosimining sezilarli pasayish xavfi yuqori ekanligini hisobga olib, alohida ehtiyotkorlik zarur.
Intensiv terapiya vaqtida sedatsiya uchun propofol olayotgan og‘ir bemorlarda metabolik atsidoz, EKG o‘zgarishlari (Brugada sindromi EKG o‘zgarishlariga o‘xshash, shu jumladan ST segmentining ko‘tarilishi), rabdomioliz, giperkaliemiya, jigar va buyrak funksiyasi buzilishi, giperlipidemiya va/yoki yurak yetishmovchiligini tez rivojlanishi, ba’zi hollarda o‘lim bilan yakunlangan kamdan-kam hollari haqida xabar berilgan. Ushbu hodisalarning eng ehtimoliy xavf omillari to‘qimalarni kislorod bilan ta’minlanishining pasayishi, og‘ir nevrologik jarohatlar va/yoki sepsis, farmakologik faol vositalarning yuqori dozasi: vazokonstriktorlar, steroidlar, kardiotonik vositalar va/yoki propofol (odatda 4 mg/kg/soatdan ortiq tezlikda 48 soatdan ko‘proq yuborilganda) bo‘lgan. Intensiv terapiya vaqtida qo‘llaniladigan barcha sedativ va terapevtik preparatlar to‘qimalarni zarur kislorod bilan ta’minlash va optimal gemodinamik parametrlarni saqlash uchun titrlanishi kerak.
Intensiv terapiya bo‘limlarida sun’iy nafas olish apparatiga ulangan bemorlarni sedatsiya qilish uchun imkon qadar 4 mg/kg/soat dozadan oshmaslik tavsiya etiladi.
Umumiy anesteziyadan to‘liq tiklanishni ta’minlash uchun bemorni yetarli vaqt davomida kuzatish zarur. Juda kam hollarda preparat qo‘llangandan so‘ng operatsiyadan keyingi davrda hushyorlikning yo‘qligi, mushak tonusining oshishi bilan kechishi mumkin. Spontan uyg‘onishga qaramay, hushsiz holatda bo‘lgan bemorni to‘g‘ri kuzatish zarur.
Bemorni klinikadan chiqarishdan oldin umumiy anesteziyadan to‘liq tiklanganligiga ishonch hosil qilish kerak.
Avtotransport vositalarini boshqarish va mexanizmlarni boshqarish qobiliyatiga ta’siri.
Preparatni qo‘llashda transport vositalarini, mexanizmlarni boshqarmaslik va diqqatni yuqori jamlash va tez psixomotor reaksiyalarni talab qiladigan potensial xavfli faoliyat turlari bilan shug‘ullanishdan tiyilish zarur. Propofol ta’siri odatda yuborish tugaganidan keyin 12 soat o‘tib to‘xtaydi.
-
Dorilarning o'zaro ta'siri
Propofo'l spinal va epidural anesteziya uchun dori vositalari bilan birgalikda, shuningdek, premedikatsiya uchun keng tarqalgan vositalar, miorelaksantlar, inhalatsion narkoz vositalari va analgetiklar bilan tez-tez qo'llanilgan; farmakologik mos kelmaslik holatlari kuzatilmagan. Umumiy anesteziya qo'llanilganda, mahalliy anesteziklar bilan birgalikda propofo'lning kamroq dozalarini belgilash mumkin. Rifampitsin qabul qilayotgan bemorlarda propofo'l qo'llanilganda kuchli arterial gipertenziya holatlari kuzatilgan.
Boshqa markaziy nerv tizimini bostiruvchi dori vositalari, masalan, premedikatsiya uchun dori vositalari, inhalatsion narkoz vositalari va analgetiklar bilan birgalikda qo'llanilishi sedativ, analgetik ta'sirlarning kuchayishiga, shuningdek, propofo'lning yurak-qon tomir funksiyasiga bostiruvchi ta'siriga olib kelishi mumkin (qarang "Qo'llash xususiyatlari" bo'limi).
Valproat qabul qilgan bemorlarda propofo'lning kamroq dozalariga ehtiyoj kuzatilgan. Bir vaqtning o'zida qo'llanilganda, propofo'l dozalarini kamaytirish zarurligini hisobga olish kerak.
-
Dozani oshirib yuborilishi
Tasodifiy ortiqcha dozaj yuqori ehtimol bilan yurak-qon tomir va nafas olish tizimining funksiyasining bostirilishi bilan xarakterlanadi. Nafas olish tizimining funksiyasini bostirishni sun'iy nafas olish va kislorod berish orqali davolash kerak. Yurak-qon tomir tizimining funksiyasini bostirishda bemorning boshini pastga tushirish va og'ir hollarda plazma o'rnini bosuvchi eritmalar va pressor dori vositalarini kiritish kerak.