Bir tabletkadagi tarkibi Faol modda: Karbamazepin — 0,2 g Yordamchi moddalari: Kremniy dioksid kolloid (aerosil) — 0,00096 g Kartoshka kraxmali — 0,09664 g Povidon-K30 — 0,01440 g Polisorbat-80 (tvin 80) — 0,00160 g Talk — 0,00320 g Magniy stearat — 0,00320 g Tabletkalarning nazariy massasi — 0,32 g.

- Epilepsiya: murakkab yoki oddiy pariyal epileptik tutqanoq (hushni yo‘qotish yoki yo‘qotmasdan) ikkilamchi generalizatsiya bilan yoki usiz; generalizatsiyalashgan toniko-klonik epileptik tutqanoq; aralash shakldagi epileptik tutqanoq (absanslar va mioklonus-epilepsiyada samarali emas); - O‘tkir maniyakal holatlar va bipolyar affektiv buzilishlarni qo‘llab-quvvatlovchi terapiya, zo‘rayishlarning oldini olish yoki klinik belgilarning kuchayishini kamaytirish maqsadida; - Alkogol abstinensiya sindromi; - Idiopatik uch shoxli nerv nevralgiyasi va tarqoq sklerozda uch shoxli nerv nevralgiyasi (tipik va atipik); - Idiopatik til-yutqich nerv nevralgiyasi.

Karbamazepinga va kimyoviy jihatdan o‘xshash dori vositalariga (tritsiklik antidepressantlar) yoki preparatning boshqa har qanday komponentiga yuqori sezuvchanlik; atrioventrikulyar blokada; anamnezda suyak iligi gemopoezining susayishi epizodlari mavjudligi; jigar porfiriyalari, shu jumladan anamnezda; monoaminooksidaza ingibitorlari bilan bir vaqtda qabul qilish va ularni bekor qilgandan keyin 2 hafta davomida; 4 yoshgacha bo‘lgan bolalar yoshi. Ehtiyotkorlik bilan Anamnezida yurak kasalliklari (shu jumladan dekompensatsiyalangan surunkali yurak yetishmovchiligi), jigar (shu jumladan jigar yetishmovchiligi), buyrak (shu jumladan buyrak yetishmovchiligi) kasalliklari, boshqa dori vositalariga gematologik nojo‘ya reaksiyalar yoki ilgari o‘tkazilgan karbamazepin bilan davolashni bekor qilish haqida ma’lumotlar bo‘lgan bemorlarga preparatni faqat kutilayotgan davolash samarasi va terapiya xavfi o‘rtasidagi nisbatni sinchiklab tahlil qilgandan so‘ng va bemorlarning holatini ehtiyotkorlik va muntazam nazorat qilish sharti bilan buyurish kerak. Preparatni suyultirish giponatriyemiyasi, gipotiroidizmi bo‘lgan bemorlarga ehtiyotkorlik bilan buyurish kerak; keksa yoshdagi bemorlarga (dori vositalari o‘zaro ta’siri va antiepileptik preparatlarning turli farmakokinetikasini hisobga olgan holda); aralash shakldagi epileptik tutqanoq, shu jumladan absans, tipik yoki atipik, va mioklonik tutqanoqlari bo‘lgan bemorlarga (tutqanoqlarning kuchayishi mumkinligini hisobga olgan holda); ko‘z ichki bosimi oshgan, prostata bezi giperplaziyasi bo‘lgan bemorlarga (karbamazepinning zaif m-xolinobloklovchi faolligini hisobga olgan holda).

Og'iz orqali, ovqat qabul qilishdan qat'i nazar, oz miqdorda suyuqlik bilan. Epilepsiya: imkon qadar, karbamazepin monoterapiya sifatida buyurilishi kerak. Davolash kichik kunlik doza bilan boshlanadi, keyinchalik optimal ta'sirga erishilgunga qadar asta-sekin oshiriladi. Karbamazepinni allaqachon olib borilayotgan antiepileptik terapiyaga qo'shish bosqichma-bosqich amalga oshirilishi kerak. Kattalar uchun boshlang'ich doza 100-200 mg 1-2 marta/kun. Keyin doza asta-sekin 400 mg 2-3 marta/kun gacha oshiriladi. Maksimal kunlik doza 2000 mg. 5 yoshgacha bo'lgan bolalar uchun boshlang'ich doza 20-60 mg/kun, har ikki kunda 20-60 mg ga oshiriladi. 5 yoshdan boshlab bolalarda boshlang'ich doza 100 mg/kun, keyinchalik haftasiga 100 mg ga oshiriladi. Bolalar uchun qo'llab-quvvatlovchi doza 10-20 mg/kg tana vazniga/kun 2-3 qabulga bo'linadi. Aniq dozalashni ta'minlash uchun, 5 yoshgacha bo'lgan bolalarda, karbamazepinning suyuq peroral dori shakllaridan foydalanish zarur. Uch shoxli yoki til-yutqich nerv nevralgiyasi: boshlang'ich doza 200-400 mg/kun, keyin doza asta-sekin kuniga 200 mg dan oshirmasdan og'riq to'xtaguncha oshiriladi (o'rtacha, 600-800 mg gacha), so'ng minimal samarali dozaga kamaytiriladi. Keksalar davolashida boshlang'ich doza 100 mg 2 marta/kun. Alkogolli abstinent sindrom: o'rtacha doza - 200 mg 3 marta/kun. Og'ir holatlarda, dastlabki kunlarda, doza 400 mg 3 marta/kun gacha oshirilishi mumkin. Davolash boshida og'ir abstinensiya belgilari bo'lsa, detoksikatsion terapiya, sedativ va uyqu dorilari bilan birga buyuriladi. Qandli diabetda poliuriya va polidipsiya: kattalar uchun o'rtacha doza - 200 mg 2-3 marta/kun. Bolalarda doza tana vazni va yoshiga qarab tanlanadi. Diabetik nevropatiyada og'riq sindromi: 200 mg 2-4 marta/kun. O'tkir manik holatlar va bipolyar affektiv buzilishlarni qo'llab-quvvatlovchi terapiya: kunlik doza 400-1600 mg (o'rtacha kunlik doza 200-600 mg) 2-3 qabul/kun. O'tkir holatlarda doza yetarlicha tez oshiriladi. Qo'llab-quvvatlovchi terapiyada doza oshirilishi asta-sekin va kichik bo'lishi kerak.

Ayrim nojo‘ya reaksiyalar (NR) turlari, masalan, markaziy asab tizimi tomonidan (bosh aylanishi, bosh og‘rig‘i, ataksiya, uyquchanlik, charchoq hissi, diplopiya), ovqat hazm qilish tizimi tomonidan (ko‘ngil aynishi, qusish), shuningdek, allergik teri reaksiyalari juda tez-tez yoki tez-tez uchraydi, ayniqsa davolash boshida, yoki preparatning haddan tashqari yuqori boshlang‘ich dozasini qo‘llashda yoki keksalarda davolashda. Dozaga bog‘liq NR odatda bir necha kun ichida, o‘z-o‘zidan yoki preparat dozasini vaqtincha kamaytirgandan so‘ng bartaraf bo‘ladi. Markaziy asab tizimi tomonidan nojo‘ya reaksiyalar rivojlanishi preparatning nisbiy dozani oshirib yuborilishi yoki faol modda konsentratsiyasining plazmada sezilarli tebranishlari natijasi bo‘lishi mumkin. Bunday hollarda faol modda konsentratsiyasini qon plazmasida nazorat qilish tavsiya etiladi. Nojo‘ya reaksiyalar (NR) chastotasini baholash uchun quyidagi mezonlar ishlatilgan: «juda tez-tez» (>1/10); «tez-tez» (≥1/100, <1/10); «kamdan-kam» (≥1/1000, <1/100); «noyob» (≥1/10000, <1/1000); «juda noyob» (<1/10000), shu jumladan alohida xabarlar. NR MedDRA normativ-huquqiy faoliyat uchun tibbiy lug‘atining tizimli-organ sinflariga muvofiq guruhlangan, har bir sinf ichida NR uchrash chastotasi kamayish tartibida sanab o‘tilgan, har bir chastota guruhida esa NR ahamiyati kamayish tartibida joylashtirilgan. Psixika buzilishlari: Noyob — gallyutsinatsiyalar (ko‘ruv yoki eshituv), depressiya, tajovuzkorlik, bezovtalik, ajitatsiya, ongning chalkashligi; Juda noyob — psixozning faollashuvi. Nerv tizimi tomonidan buzilishlar: Juda tez-tez — ataksiya, bosh aylanishi, somnolensiya; Tez-tez — diplopiya, bosh og‘rig‘i; Kamdan-kam — g‘ayritabiiy ixtiyorsiz harakatlar (masalan, tremor, «qoqinuvchi» tremor (asteriksis), mushak distoniyasi, tik), nistagm; Noyob — diskineziya, ko‘z harakati buzilishlari, nutq buzilishlari (masalan, dizartriya, noaniq nutq), xoreoatetoz, periferik neyropatiya, paresteziya, parez; Juda noyob — yomon sifatli neyroleptik sindrom, mioklonus va periferik eozinofiliya bilan aseptik meningit, disgevziya. Teri va teri osti to‘qimalari tomonidan buzilishlar: Juda tez-tez — qichima toshma (urtikariya), og‘ir bo‘lishi mumkin, allergik dermatit; Kamdan-kam — eksfoliativ dermatit; Noyob — tizimli qizil yuguruk, teri qichishi; Juda noyob — Stivens-Djonson sindromi (ba’zi Osiyo mamlakatlarida «noyob» deb tasniflangan), toksik epidermal nekroliz (Layell sindromi), fotosensibilizatsiya reaksiyalari, ko‘p shaklli eritema, tugunli eritema, teri pigmentatsiyasi buzilishlari, purpura, akne, gipergidroz, alopesiya, girsutizm. Qon va limfa tizimi tomonidan buzilishlar: Juda tez-tez — leyopeniya; Tez-tez — trombotsitopeniya, eozinofiliya; Noyob — leyotsitoz, limfadenopatiya; Juda noyob — agranulotsitoz, aplastik anemiya, panstsitopeniya, haqiqiy eritrotsitar aplaziya, anemiya, megaloblast anemiya, retikulotsitoz, gemolitik anemiya. Preparat qabul qilish vaqtida agranulotsitoz va aplastik anemiya rivojlanishi mumkin. Biroq, bu holatlar juda noyob uchragani sababli, ularning rivojlanish xavfini miqdoriy baholash qiyin. Ma’lumki, umumiy populyatsiyada, davolash olmaganlarda, agranulotsitoz rivojlanishining umumiy xavfi yiliga 1 mln aholiga 4,7 holatni, aplastik anemiyada esa yiliga 1 mln aholiga 2,0 holatni tashkil etadi. Ovqat hazm qilish tizimi tomonidan buzilishlar: Juda tez-tez — ko‘ngil aynishi, qusish; Tez-tez — og‘iz qurishi; Kamdan-kam — diareya, qabziyat; Noyob — qorin og‘rig‘i; Juda noyob — glosit, stomatit, pankreatit. Jigar va o‘t yo‘llari tomonidan buzilishlar: Noyob — xolestatik, parenximatoz (gepatotsellyulyar) yoki aralash tipdagi gepatit, jigar ichidagi o‘t yo‘llarining destruksiyasi va ularning sonining kamayishi, sariqlik; Juda noyob — jigar yetishmovchiligi, granulomatoz jigar shikastlanishi. Immun tizimi tomonidan buzilishlar: Noyob — kechikkan tipdagi ko‘p organli gipersensitivlik isitma, teri toshmalari, vaskulit, limfadenopatiya, psevdolimfoma, artralgiya, leyopeniya, eozinofiliya, gepatosplenomegaliya va jigar funktsiyasi ko‘rsatkichlarining o‘zgarishi va jigar ichidagi o‘t yo‘llarining destruksiyasi va ularning sonining kamayishi bilan (ko‘rsatilgan namoyonlar turli kombinatsiyalarda uchraydi). Boshqa organlar ham jalb qilinishi mumkin (masalan, o‘pka, buyrak, oshqozon osti bezi, miokard, yo‘g‘on ichak); Juda noyob — anafilaktik reaksiya, angionevrotik shish, gipogammaglobulinemiya. Yuqorida ko‘rsatilgan gipersensitivlik reaksiyalari yuzaga kelganda preparatni qo‘llash to‘xtatilishi kerak. Yurak tomonidan buzilishlar: Noyob — yurak ichki o‘tkazuvchanligi buzilishi; Juda noyob — aritmiya, atrioventrikulyar blokada hushdan ketish bilan, bradikardiya, surunkali yurak yetishmovchiligi, ishemik yurak kasalligining kuchayishi. Tomirlar tomonidan buzilishlar: Noyob — arterial gipertenziya yoki gipotenziya; Juda noyob — aylanish kollapsi, tromboflebit, tromboemboliya (masalan, o‘pka arteriyasi tromboemboliyasi). Endokrin tizimi tomonidan buzilishlar: Tez-tez — shishlar, suyuqlik ushlanishi, tana vaznining oshishi, giponatriemiya va qonda osmolyalikning pasayishi antidiuretik gormon ta’siriga o‘xshash effekt natijasida, bu kamdan-kam hollarda suvli intoksikatsiyaga (suyultirilgan giponatriemiya) olib keladi, letargiya, qusish, bosh og‘rig‘i, dezorientatsiya va nevrologik buzilishlar bilan kechadi; Juda noyob — galaktoreya, ginekomastiya. Modda almashinuvi va ovqatlanish tomonidan buzilishlar: Noyob — foliy kislotasi yetishmovchiligi, ishtahaning pasayishi; Juda noyob — o‘tkir porfiriya (o‘tkir intermitent porfiriya va aralash porfiriya), o‘tkir bo‘lmagan porfiriya (kech dermal porfiriya). Buyrak va siydik chiqarish yo‘llari tomonidan buzilishlar: Juda noyob — tubulointerstitsial nefrite, buyrak yetishmovchiligi, buyrak funktsiyasi buzilishi (masalan, albuminuriya, gematuriya, oliguriya, qonda mochevina konsentratsiyasining oshishi/azotemiya), siydik ushlanishi, tez-tez siyish. Jinsiy a’zolar va sut bezlari tomonidan buzilishlar: Juda noyob — jinsiy funktsiya buzilishi/erektil disfunktsiya, spermatogenez buzilishi (spermatozoidlar soni va ularning harakatchanligining kamayishi). Ko‘rish organi tomonidan buzilishlar: Tez-tez — akkomodatsiya buzilishi (shu jumladan ko‘rishning xiralashuvi); Juda noyob — linza xiralashuvi, kon’yunktivit. Eshitish organi va labirint tomonidan buzilishlar: Juda noyob — eshitish buzilishlari, shu jumladan quloq shang‘illashi, giperakuzis, gipoakuzis, tovush balandligini idrok etish o‘zgarishi. Skelet-mushak va biriktiruvchi to‘qima tomonidan buzilishlar: Noyob — mushak zaifligi; Juda noyob — suyak metabolizmi buzilishi (qon plazmasida kalsiy va 25-gidroksi-xolekalsiferol miqdorining pasayishi, osteomalatsiya/osteoporozga olib keladi), artralgiya, mialgiya va mushak spazmi. Nafas olish tizimi, ko‘krak qafasi va o‘rta ko‘krak sohasidagi buzilishlar: Juda noyob — gipersensitivlik reaksiyalari, isitma, nafas qisilishi, pnevmonit yoki pnevmoniya bilan tavsiflanadi. Umumiy buzilishlar va yuborish joyidagi buzilishlar: Juda tez-tez — charchoqning oshishi. Laborator va instrumental ma’lumotlar: Juda tez-tez — gamma-glutamiltransferaza faolligining oshishi (jigar fermentlari induktsiyasi natijasida), bu odatda klinik ahamiyatga ega emas; Tez-tez — qondagi ishqoriy fosfataza faolligining oshishi; Kamdan-kam — transaminazalar faolligining oshishi; Juda noyob — ko‘z ichki bosimining oshishi, xolesterin, shu jumladan yuqori zichlikdagi lipoproteidlar xolesterini va triglitseridlar konsentratsiyasining oshishi, qalqonsimon bez funktsiyasi ko‘rsatkichlarining o‘zgarishi — L-tiroksin (erkin va bog‘langan fraktsiya) va triyodtironin konsentratsiyasining pasayishi, tireotrop gormon konsentratsiyasining oshishi, bu odatda klinik namoyon bo‘lmaydi, qonda prolaktin konsentratsiyasining oshishi. Ro‘yxatdan o‘tkazilganidan keyingi davrda aniqlangan nojo‘ya hodisalar (xabarlar noma’lum hajmdagi populyatsiyadan olingan, shuning uchun uchrash chastotasini aniqlash mumkin emas, «chastota noma’lum»). Infeksion va parazitar kasalliklar: Oddiy gerpes virusi 6-turining reaktivatsiyasi. Qon va limfa tizimi tomonidan buzilishlar: Suyak iligi yetishmovchiligi. Jarohatlar, intoksikatsiyalar va manipulyatsiyalar asoratlari: Yiqilish (ataksiya, bosh aylanishi, somnolensiya, arterial gipotenziya, ongning chalkashligi, sedatsiya, preparat qabul qilish bilan bog‘liq). Nerv tizimi tomonidan buzilishlar: Sedatsiya, xotira buzilishi. Ovqat hazm qilish tizimi tomonidan buzilishlar: Kolit. Immun tizimi tomonidan buzilishlar: Eozinofiliya va tizimli namoyonlar bilan dori toshmasi (DRESS-sindrom). Teri va teri osti to‘qimalari tomonidan buzilishlar: O‘tkir generalizatsiyalashgan ekzantematoz püstulez, lixenoyid keratoz, onixomadez. Skelet-mushak va biriktiruvchi to‘qima tomonidan buzilishlar: Suyak sinishi. Laborator va instrumental ma’lumotlar: Suyak to‘qimasi zichligining pasayishi. Nojo‘ya reaksiyalar rivojlanishi haqida xabar berish dori vositasining foyda va xavf nisbati doimiy monitoringini ta’minlash uchun muhimdir. Agar ko‘rsatib o‘tilgan nojo‘ya ta’sirlar kuchaysa yoki Sizda yo‘riqnomada ko‘rsatilmagan boshqa nojo‘ya ta’sirlar paydo bo‘lsa, bu haqda shifokorga xabar bering. Tibbiyot xodimlari dori vositasining har qanday nojo‘ya reaksiyalari haqida milliy nojo‘ya reaksiyalar haqida xabar berish tizimlari orqali xabar beradilar.

Farmakokinetika Absorbsiya — sekin, lekin yetarlicha to‘liq (ovqat qabul qilish so‘rilish tezligi va darajasiga ta’sir qilmaydi). Bir martalik qabuldan so‘ng maksimal konsentratsiya (Smax) 12 soatdan keyin erishiladi. Preparatning plazmadagi muvozanat konsentratsiyalari 1–2 hafta ichida erishiladi. Karbamazepin-10,11-epoksid (farmakologik faol metabolit) konsentratsiyalari karbamazepin konsentratsiyasining taxminan 30% ni tashkil qiladi. Plazma oqsillari bilan bog‘lanish bolalarda — 55–59%, kattalarda — 70–80%. Orqa miya suyuqligida (keyingi o‘rinlarda OMS) va so‘lakda oqsillar bilan bog‘lanmagan faol modda miqdoriga proporsional konsentratsiyalar hosil bo‘ladi (20–30%). Plasentar to‘siqdan o‘tadi. Ko‘krak suti tarkibidagi konsentratsiya plazmadagiga nisbatan 25–60% ni tashkil qiladi. Jigarda metabolizatsiyalanadi, asosan epoksid yo‘li orqali asosiy metabolitlar: faol — karbamazepin-10,11-epoksid va nofaol glyukuron kislotasi bilan kon’yugat hosil qiladi. Shuningdek, kam faol 9-gidroksi-metil-10-karbamoilakridon metaboliti ham hosil bo‘ladi. O‘z metabolizmini induktsiyalashi mumkin. Karbamazepin-10,11-epoksid konsentratsiyasi karbamazepin konsentratsiyasining 30% ni tashkil qiladi. Yarim chiqarilish davri (T1/2) bir martalik qabulda 25–65 soat (o‘rtacha taxminan 36 soat), takroriy qabulda — 12–24 soat. Boshqa antikonvulsant preparatlar bilan birga qabul qilayotgan bemorlarda T1/2 o‘rtacha 9–10 soat. Nofaol metabolitlar ko‘rinishida siydik (70%) va najas (30%) bilan chiqariladi. Karbamazepin farmakokinetikasi keksalarda o‘zgarishi haqida ma’lumot yo‘q. Buyrak yoki jigar funksiyasi buzilgan bemorlarda karbamazepin farmakokinetikasi bo‘yicha ma’lumotlar yetarli emas. Farmakodinamika Antiepileptik vosita (dibenzazepin hosilasi), shuningdek normotimik, antimaniakal, antidiuretik (qandli diabeti bo‘lmagan bemorlarda) va analgezik (nevralgiyali bemorlarda) ta’sir ko‘rsatadi. Ta’sir mexanizmi potensialga bog‘liq Na+-kanallarni bloklash bilan bog‘liq, bu neyron membranasining barqarorlanishiga, neyronlarning seriyali razryadlari paydo bo‘lishini inhibitsiyalashga va impulslarning sinaptik o‘tishini kamaytirishga olib keladi. Depolyarizatsiyalangan neyronlarda Na+-ga bog‘liq harakat potensialining qayta paydo bo‘lishini oldini oladi. Qo‘zg‘atuvchi neyromediator aminokislotasi — glyutamatning ajralib chiqishini kamaytiradi, pasaygan tutqanoq chegarasini oshiradi va shu tariqa epileptik tutqanoq rivojlanish xavfini kamaytiradi. K+ uchun o‘tkazuvchanlikni oshiradi, potensialga bog‘liq Ca2+-kanallarni modulyatsiya qiladi, bu ham preparatning antikonvulsant ta’sirini ta’minlashi mumkin. Epileptik shaxs o‘zgarishlarini korreksiya qiladi va natijada bemorlarning kommunikativligini oshiradi, ularning ijtimoiy reabilitatsiyasiga yordam beradi. Asosiy terapevtik dori vositasi sifatida va boshqa antikonvulsant dori vositalari bilan birga buyurilishi mumkin. Fokal (parchali) epileptik tutqanoqlarda (oddiy va murakkab), ikkilamchi generalizatsiya bilan yoki bo‘lmasdan, generalizatsiyalashgan toniko-klonik epileptik tutqanoqlarda, shuningdek, ko‘rsatilgan turlar kombinatsiyasida samarali (odatda kichik tutqanoqlarda — petit mal, absans va mioklonik tutqanoqlarda samarasiz). Epilepsiyali bemorlarda (ayniqsa bolalar va o‘smirlarda) xavotir va depressiya simptomlariga ijobiy ta’siri, shuningdek, asabiylik va tajovuzkorlikning kamayishi qayd etilgan. Kognitiv funksiyaga va psixomotor ko‘rsatkichlarga ta’siri doza va juda o‘zgaruvchanlikka bog‘liq. Antikonvulsant ta’sir boshlanishi bir necha soatdan bir necha kungacha (ba’zan 1 oygacha, metabolizmning autoinduktsiyasi tufayli) farq qiladi. Trigeminal nervning essensial va ikkilamchi nevralgiyasida ko‘pchilik hollarda og‘riqli tutqanoqlar paydo bo‘lishining oldini oladi. Orqa miya quruqligida, travmadan keyingi paresteziyalarda va postgerpetik nevralgiyada neyrogen og‘riqni yengillashtirishda samarali. Trigeminal nevralgiyada og‘riqning kamayishi 8–72 soat ichida kuzatiladi. Alkogol abstinensiya sindromida tutqanoq tayyorgarligi chegarasini oshiradi (bu holatda odatda pasaygan bo‘ladi) va sindromning klinik ko‘rinishlarini (orttirilgan qo‘zg‘aluvchanlik, tremor, yurish buzilishi) kamaytiradi. Qandli diabeti bo‘lmagan bemorlarda suv muvozanatini tezda kompensatsiya qiladi, diurez va chanqoq hissini kamaytiradi. Antipsixotik (antimaniakal) ta’sir 7–10 kun ichida rivojlanadi, bu dopamin va noradrenalin metabolizmining susayishi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.

Karbamazepin MAO ingibitorlari bilan bir vaqtda qo‘llash tavsiya etilmaydi. Preparatni qo‘llashdan oldin MAO ingibitorlari bekor qilinishi kerak, kamida 2 hafta yoki klinik vaziyat imkon bersa, undan oldinroq. Sitoxrom P4503A4 (CYP3A4) karbamazepin-10,11-epoksid (faol metabolit) hosil bo‘lishini ta’minlovchi asosiy izoferment hisoblanadi. CYP3A4 izofermenti ingibitori bo‘lgan preparat bilan bir vaqtda qo‘llash karbamazepin kontsentratsiyasining qon plazmasida oshishiga olib kelishi mumkin, bu esa o‘z navbatida nojo‘ya reaksiyalarni chaqirishi mumkin. CYP3A4 izofermenti induktorlari bilan bir vaqtda qo‘llash karbamazepin metabolizmining tezlashishiga va natijada uning qon plazmasidagi kontsentratsiyasining kamayishiga, shuningdek, preparatning terapevtik ta’sirining kamayishiga olib kelishi mumkin. Bir vaqtda qabul qilinayotgan CYP3A4 izofermenti induktorlarini bekor qilish karbamazepin biotransformatsiyasi tezligini kamaytirishi va natijada karbamazepin kontsentratsiyasining qon plazmasida oshishiga olib kelishi mumkin. Karbamazepin CYP3A4 izofermenti va boshqa jigar ferment tizimlarining birinchi va ikkinchi faza metabolizmi induktori hisoblanadi va CYP3A4 izofermenti orqali metabolizmlanadigan preparatlar bilan bir vaqtda qo‘llanganda ularning metabolizmini induktsiyalashi va qon plazmasidagi kontsentratsiyasini kamaytirishi mumkin. Karbamazepin-10,11-epoksidning karbamazepin-10,11-transdiolga aylanishi mikrosomal epoksidgidrolaza yordamida amalga oshiriladi, shuning uchun karbamazepinni mikrosomal epoksidgidrolaza ingibitorlari bilan bir vaqtda qo‘llash karbamazepin-10,11-epoksidning qon plazmasidagi kontsentratsiyasining oshishiga olib kelishi mumkin. Karbamazepin kontsentratsiyasini qon plazmasida oshirishi mumkin bo‘lgan preparatlar: - analgezik va nosteroid yallig‘lanishga qarshi dori vositalari: dekstropropoksifen, ibuprofen; - antitumor vositalar (androgen): danazol; - antibiotiklar: makrolidlar (masalan, eritromitsin, troleandomitsin, jozamitsin, klaritromitsin), ципрофлоксацин; - antidepressantlar: ehtimol, dezipramin, fluoksetin, fluvoksamin, nefazodon, paroksetin, trazodon, viloksazin; - antiepileptik vositalar: stiripentol, vigabatrin; - zamburug‘larga qarshi vositalar: azol hosilalari (masalan, itrakonazol, ketokonazol, flukonazol, vorikonazol). Vorikonazol yoki itrakonazol qabul qilayotgan bemorlarga alternativ antikonvulsantlar tavsiya qilinishi mumkin; - gistamin H2-retseptorlari blokatorlari: loratadin, terfenadin; - antipsixotik vositalar (neyroleptiklar): olanzapin; - silga qarshi vositalar: izoniazid; - viruslarga qarshi vositalar: OITS proteaza ingibitorlari (masalan, ritonavir); - glaukomaga qarshi vositalar (karboangidraza ingibitorlari): atsetazolamid; - gipotenziya vositalari ("sekin" kalsiy kanallari blokatorlari): verapamil, diltiazem; - yara kasalligiga qarshi vositalar (proton nasosi ingibitorlari, gistamin H2-retseptorlari blokatorlari): omeprazol, ehtimol, tsimetidin; - miorelaksantlar: oksibutinin, dantrolen; - antiagregant vositalar: tiklopidin; - boshqa dori vositalari va oziq-ovqat mahsulotlari: greyfrut sharbati, nikotinamid (faqat yuqori dozalarda). Karbamazepin kontsentratsiyasining qon plazmasida oshishi nojo‘ya reaksiyalarga (masalan, bosh aylanishi, uyquchanlik, ataksiya, diplopiya) olib kelishi mumkinligi sababli, bu holatlarda preparat dozasini tuzatish va/yoki karbamazepin kontsentratsiyasini qon plazmasida muntazam aniqlash kerak. Karbamazepin-10,11-epoksid kontsentratsiyasini qon plazmasida oshirishi mumkin bo‘lgan preparatlar: loxapin, kvetiapin, primidon, progabid, valproat kislotasi, valnoktamin va valpromid. Karbamazepin-10,11-epoksid kontsentratsiyasining qon plazmasida oshishi nojo‘ya reaksiyalarga (masalan, bosh aylanishi, uyquchanlik, ataksiya, diplopiya) olib kelishi mumkinligi sababli, bu holatlarda preparat dozasini tuzatish va/yoki karbamazepin-10,11-epoksid kontsentratsiyasini qon plazmasida muntazam aniqlash kerak. Karbamazepin kontsentratsiyasini qon plazmasida kamaytirishi mumkin bo‘lgan preparatlar: - antiepileptik vositalar: felbamat, mezuksimid, okskarbazepin, fenobarbital, fensuksimid, fenitoin (fenitoin intoksikatsiyasini va karbamazepin subterapevtik kontsentratsiyalarini oldini olish uchun tavsiya etilgan fenitoin plazma kontsentratsiyasi karbamazepin terapiyasiga qo‘shilishidan oldin 13 mkg/ml dan oshmasligi kerak) va fosfenitoin, primidon, va, ma’lumotlar qisman ziddiyatli bo‘lsa-da, ehtimol, klonazepam; - antitumor vositalar: tsisplatin yoki doksorubitsin; - silga qarshi vositalar: rifampitsin; - bronxodilatator vositalar: teofillin, aminofillin; - akne davolash vositasi (retinoidlar): izotretinoin; - boshqa dori vositalari va oziq-ovqat mahsulotlari: o‘tlardan tayyorlangan preparatlar, tarkibida zveroboy mavjud bo‘lgan. Yuqorida ko‘rsatilgan preparatlar bilan bir vaqtda qo‘llanganda karbamazepin dozasini tuzatish talab qilinishi mumkin. Karbamazepinning bir vaqtda qo‘llaniladigan preparatlarning qon plazmasidagi kontsentratsiyasiga ta’siri Karbamazepin bilan bir vaqtda qo‘llanganda ayrim preparatlarning qon plazmasidagi kontsentratsiyasi, ta’siri kamayishi yoki hatto to‘xtashi mumkin, shuning uchun quyidagi preparatlarning dozasini klinik tavsiyalarga muvofiq tuzatish zarur: - analgezik va nosteroid yallig‘lanishga qarshi preparatlar: buprenorfin, metadon, paratsetamol (karbamazepin va paratsetamol (atsetaminofen) uzoq muddat qo‘llanganda gepatotoksik ta’sirlar rivojlanishi mumkin), fenazon, tramadol; - tetratsiklin guruhi antibiotiklari: doksisiklin, rifabutin; - antikoagulyantlar: og‘iz orqali qabul qilinadigan antikoagulyantlar (masalan, varfarin, fenprokumon, dikumarol va atsenokumarol, rivaroksaban, dabigatran, apiksaban, edoksaban); - antidepressantlar: bupropion, tsitalopram, miansarin, nefazodon, sertralin, trazodon, trisiklik antidepressantlar (imipramin, amitriptilin, nortriptilin, klomipramin); - qusishga qarshi vositalar: aprepitant; - antiepileptik vositalar: klobazam, klonazepam, etosuksimid, felbamat, lamotridjin, eslikarbazepin, okskarbazepin, primidon, tiagabin, topiramat, valproat kislotasi, zonisamid. Fenitoin intoksikatsiyasini va karbamazepin subterapevtik kontsentratsiyalarini oldini olish uchun tavsiya etilgan fenitoin plazma kontsentratsiyasi karbamazepin terapiyasiga qo‘shilishidan oldin 13 mkg/ml dan oshmasligi kerak. Karbamazepin qabul qilinayotganda mefenitoin plazma kontsentratsiyasi oshishi mumkinligi haqida xabarlar mavjud (kam hollarda); - zamburug‘larga qarshi vositalar: itrakonazol, vorikonazol, vorikonazol yoki itrakonazol qabul qilayotgan bemorlarga alternativ antikonvulsantlar tavsiya qilinishi mumkin; - antigelmintik vositalar: prazikvantel, albendazol; - antitumor vositalar: imatinib, siklofosfamid, lapatinib, temsirolimus; - antipsixotik vositalar (neyroleptiklar): klozapin, galoperidol, bromperidol, olanzapin, kvetiapin, risperidon, ziprasidon, aripiprazol, paliperidon; - viruslarga qarshi vositalar: OITS proteaza ingibitorlari (indinavir, ritonavir, sakvinavir); - anksiolitik vositalar: alprazolam, midazolam; - bronxodilatator vositalar: teofillin; - kontratseptiv vositalar: gormonal kontratseptivlar (alternativ kontratseptsiya usullarini tanlash zarur); - yurak-qon tomir tizimi kasalliklarini davolash vositalari: digidropiridin guruhi "sekin" kalsiy kanallari blokatorlari (felodipin), simvastatin, atorvastatin, lovastatin, tserivastatin, ivabradin; - yurak glikozidlari: digoksin; - glyukokortikosteroidlar: prednizolon, deksametazon; - erektil disfunktsiyani davolash vositalari: tadalafil; - immunodepressiv vositalar: siklosporin, everolimus, takrolimus, sirolimus; - qalqonsimon bez kasalliklarini davolash vositalari: levotiroksin; - boshqa dori vositalari va oziq-ovqat mahsulotlari: estrogen va/yoki progesteron saqlovchi preparatlar. E’tiborga olish kerak bo‘lgan kombinatsiyalar Karbamazepin va levetirasetam bir vaqtda qo‘llanganda ayrim hollarda karbamazepinning toksik ta’siri kuchaygani kuzatilgan. Izoniazid bilan bir vaqtda qo‘llanganda izoniazid chaqirgan gepatotoksiklik kuchayishi haqida xabarlar mavjud. Karbamazepin va litiy yoki metoklopramid, shuningdek, karbamazepin va neyroleptik vositalar (galoperidol, tioridazin) birga qo‘llanganda nojo‘ya nevrologik reaksiyalar chastotasi oshishi mumkin (oxirgi kombinatsiyada — hatto faol moddalarning qon plazmasidagi terapevtik kontsentratsiyalarida ham). Karbamazepin va ayrim diuretik vositalar (gidroxlorotiazid, furosemid) birga qo‘llanganda klinik namoyon bo‘ladigan giponatriemiya rivojlanishi mumkin. Karbamazepin nedepolyarizatsiyalovchi miorelaksantlar (masalan, pankuroniya bromid) ta’siriga antagonizm ko‘rsatishi mumkin. Bunday dori vositalari kombinatsiyasini qo‘llashda miorelaksantlar dozasini oshirish zarur bo‘lishi mumkin; bemorni diqqat bilan kuzatish kerak, chunki miorelaksantlar ta’sirining kutilganidan tezroq to‘xtashi mumkin. Gormonal kontratseptivlar bilan birga qo‘llanganda hayzlar oralig‘ida qin qonli ajralmalari ("proryv" qon ketishi) kuzatilgan. Preparat mikrosomal fermentlarni induktsiyalashi natijasida gormonal kontratseptivlar ta’sirini kamaytirishi mumkin. Karbamazepin, boshqa psixotrop vositalar kabi, spirtli ichimliklarga toqatni kamaytirishi mumkin. Shu sababli spirtli ichimliklardan voz kechish tavsiya etiladi. Karbamazepin va og‘iz orqali qabul qilinadigan to‘g‘ridan-to‘g‘ri antikoagulyantlar (masalan, rivaroksaban, dabigatran, apiksaban, edoksaban) birga qo‘llanganda to‘g‘ridan-to‘g‘ri ta’sir qiluvchi antikoagulyantning qon plazmasidagi kontsentratsiyasi kamayishi va tromboz rivojlanish xavfi yuzaga kelishi mumkin. Shu sababli, ushbu preparatlarni birga qo‘llash zarur bo‘lsa, tromboz belgilari va simptomlariga nisbatan ehtiyotkorlik bilan yondashish kerak. Serologik tadqiqotlarga ta’siri Karbamazepin yuqori samarali suyuqlik xromatografiyasi usuli bilan perfenazin kontsentratsiyasini aniqlashda soxta musbat natijaga olib kelishi mumkin. Karbamazepin va 10,11-epoksid karbamazepin poliarizatsion ftorestsent immunotahlil usuli bilan trisiklik antidepressant kontsentratsiyasini aniqlashda soxta musbat natijaga olib kelishi mumkin.

Davolashni boshlashdan oldin, shuningdek, davolash jarayonida vaqti-vaqti bilan klinik qon tahlillari (shu jumladan trombotsitlar, retikulotsitlar sonini hisoblash, shuningdek, qonda temir konsentratsiyasini aniqlash), umumiy siydik tahlillari va qonda mochevina darajasini aniqlash kerak. Preparat kuchsiz antixolinergik faollikka ega. Shuning uchun, preparat yuqori ko'z ichki bosimi bo'lgan bemorlarda qo'llanilganda, bu ko'rsatkichni doimiy nazorat qilish zarur. Epileptik tutqanoqlar soni oshgan hollarda, bolalarni davolashda, homilador ayollarda, uni kompleks terapiya tarkibida qo'llashda, yaqqol nojo'ya ta'sirlar rivojlanishida plazmada karbamazepin konsentratsiyasini vaqti-vaqti bilan aniqlash tavsiya etiladi. Erkaklar fertiliteti va/yoki spermatogenez buzilishlari haqida alohida xabarlar mavjud. Biroq, hozirgi vaqtda bu buzilishlarning preparat qabul qilinishi bilan sababiy bog'liqligi isbotlanmagan. Karbamazepin va fenitoin yoki okskarbazepin o'rtasida o'zaro yuqori sezuvchanlik reaksiyalari yuzaga kelishi mumkin. Terapya davomida spirtli ichimliklarni qabul qilishdan voz kechish zarur, chunki karbamazepin spirtli ichimliklarning markaziy asab tizimiga tormozlovchi ta'sirini kuchaytiradi. Avtotransport boshqarish va mexanizmlarni boshqarish qobiliyatiga ta'siri Davolash davrida diqqatni yuqori jamlash va psixomotor reaksiyalar tezligini talab qiluvchi potensial xavfli faoliyat turlari bilan shug'ullanishdan voz kechish kerak.

Simptomlar: Markaziy asab tizimi: markaziy asab tizimi funksiyalarining susayishi komagacha, dezorientatsiya, uyquchanlik, ajitatsiya, gallyutsinatsiyalar, ko‘z oldida «tuman» hissi, dizartriya, nistagm, ataksiya, diskiniziya, giperefleksiya, keyinchalik giporefleksiya, sudoraglar, psixomotor buzilishlar, mioklonus, gipotermiya, midriaz; nafas olish tizimi: nafas olishning susayishi, o‘pka shishi; yurak-qon tomir tizimi: taxikardiya, arterial bosimning pasayishi yoki oshishi, yurak o‘tkazuvchanligining buzilishi QRS kompleksi kengayishi bilan, yurak to‘xtashi; oziq hazm qilish tizimi: qusish, oshqozondan ovqatni evakuatsiya qilishning kechikishi, yo‘g‘on ichak motorikasining pasayishi; tanqis chiqarish tizimi: siydik tutilishi, oliguriya yoki anuriya, suyuqlik tutilishi, suyultirish giponatriyemiyasi; laborator ko‘rsatkichlar: metabolik atsidoz, giperglikemiya, mushak fraksiyasi KFK oshishi, giponatriyemiya. Davolash: maxsus antidot yo‘q. Oshqozonni yuvish, faollashtirilgan ko‘mir buyurish (oshqozon tarkibining kech evakuatsiyasi 2-3 kun davomida so‘rilishning kechikishiga va intoksikatsiya simptomlarining qayta paydo bo‘lishiga olib kelishi mumkin), shifoxonaga yotqizish, simptomatik terapiya. Majburlangan diurez, gemodializ va peritoneal dializ samarasiz (dializ og‘ir zaharlanish va buyrak yetishmovchiligi birga bo‘lsa ko‘rsatiladi). Ko‘mirli sorbentlarda gemosorbsiya o‘tkazish tavsiya etiladi.